Piekno zbawia swiat

Tym razem przedstawiciel złotego wieku malarstwa weneckiego serwuje nam historię związaną z ocaleniem człowieka niesłusznie skazanego na okaleczenie, za oddanie czci relikwiom św. Marka. Epizod cudownej interwencji autora Ewangelii został ujęty w niezwykłą kompozycję - czterech trójkątów stykających się wierzchołkami w środku obrazu.

Tym razem przedstawiciel złotego wieku malarstwa weneckiego serwuje nam historię związaną z ocaleniem człowieka niesłusznie skazanego na okaleczenie, za oddanie czci relikwiom św. Marka. Epizod cudownej interwencji autora Ewangelii został ujęty w niezwykłą kompozycję - czterech trójkątów stykających się wierzchołkami w środku obrazu.

Drzwi są absolutnym arcydziełem romańskiej sztuki odlewniczej w Polsce. Dwa brązowe skrzydła, dokumentują na osiemnastu prostokątnych scenach, przedzielonych dekoracyjną bordiurą, żywot patrona Polski św. Wojciecha. Pokazane w malowniczy sposób epizody od narodzin, przez uzdrowienie, oddanie do świątyni, czynione cuda i męczeńską śmierć podkreślają wyjątkowość tej postaci świętego Wojciecha, postaci powiązanej z losami Polski, zaraz u początków państwowości.

Poprzez połączenie realizmu oraz impresjonizmu, w specyficznie polskim wydaniu, zbuduje Leon Wyczółkowski sylwetkę człowieka miłosierdzia. Człowieka, którego sam zna jako malarza i teoretyka sztuki a jednocześnie, jako społecznika z otwartym sercem. Brata, który z całą wrażliwością pochyla się nad nędzą ludzką, ponieważ w człowieku potrzebującym widzi najdoskonalsze dzieło Boże. Brata, który za wszelką cenę, w niełatwych czasach, pragnie przywrócić napotkanym biednym i głodnym godność osobistą i poprawić ich byt.

Rokokowe spojrzenie na tajemnicę Zmartwychwstania Chrystusa serwuje nam ten wenecki artysta na początku XVIII stulecia tworząc szkic, który zostanie wykorzystany we fresku wypełniającym wnętrze absydy londyńskiej kaplicy w Chelsea. Wirujące w niebiosach anioły, niemalże całkowicie pozbawione ciężkości, unoszący się nad grobem i triumfujący nad śmiercią Chrystus. Jasna paleta barwna, blask światłości, lekkość, dynamika, brak symetrii. Zaskoczeni, powaleni eksplozją zmartwychwstania żołnierze. Obraz niezwykle dekoracyjny, pomyślany, jako panorama niebios otwierających się nad obszarem, który miał być miejscem żałoby a stał się przestrzenią nadziei.

Na kilka lat przed swoją śmiercią, będący już w podeszłym wieku artysta, maluje niezwykle przejmujący obraz koronowania cierniem Chrystusa. Pokazuje wnętrze piwnicy i oprawców w bestialski sposób znęcających się nad Jezusem. Choć ten temat nie po raz pierwszy pojawił się w twórczości Tycjana, wersja na którą patrzymy jest dużo bardziej dojrzała, wymowna i przejmująca, nasycona ekspresją, dramatyzmem, cierpieniem. Czy tak wymowny obraz tortur ma związek z życiowym doświadczeniem artysty i przeczuciem zbliżającego się nieuchronnie końca życia? Na to pytanie postaramy się odpowiedzieć w dzisiejszej audycji.

Onieśmieleni, niczym dopuszczeni do jakiejś wielkiej tajemnicy, stajemy wobec obrazu, na którym widać Jezusa i Jego ziemskiego opiekuna Józefa, w warsztacie ciesielskim. Spracowanego choć mocnego starca i młodego, pojawiającego się niczym objawienie Jezusa, z czerni tła wydobywa płomień świecy. Są blisko siebie, w wąskim kadrze, w relacji, w zaufaniu. Nokturn wprowadza nas w nastrój ciszy, refleksji i bezpieczeństwa, pozostawiając widzowi przestrzeń do własnej interpretacji a nawet modlitwy.

Obraz pochodzi z okresu włoskiego El –Greca, kiedy przebywał on w Wenecji i Rzymie. Nie widać na nim jeszcze charakterystycznej dla późniejszego, hiszpańskiego okresu maniery wydłużania proporcji ciał postaci. Tutaj dominuje absolutne zafascynowanie malarzami weneckimi , jak Tycjan i Tintoretto. Motywem naczelnym wszystkich wersji tego obrazu ( do dziś znamy trzy wersje) jest uzdrowienie niewidomego. Jezus i ślepiec na każdej z nich malowani są w tej samej pozie i w tym samym miejscu. Zachwycać może kontakt między głównymi bohaterami – Jezusem cudotwórcą, który pochyla się nad chorym oraz człowiekiem, który poznaje Go poprzez dotyk, oczekując uzdrowienia.

Omdlewająca „niby z rozkoszy”( jak podaje Biblia)- królowa Estera, podtrzymywana przez swe dwie dwórki oraz zrywający się z tronu groźny, bezwzględny król Aswerus są bohaterami obrazu. Autorka ucieka jednak od schematu ikonograficznego, który dla podkreślenia dramaturgii wydarzeń ukazywał te sceny z Księgi Estery w zupełnie inny sposób. Król nie wyciąga tutaj nad królową berła na znak swej łaski wobec niej. Artemisia Gentileschi w genialny sposób kieruje naszą uwagę na inny aspekt tego wydarzenia, na spryt i mądrość kobiety, która korzystając ze wszystkich atutów swej urody, łapie w sidła podstępu mężczyznę . W wyniku zdobycia jego przychylności zdobywa następnie akt łaski dla swego narodu.

Żaden inny malarz w historii tak wyraźnie nie podkreślił związku sceny Przemienienia na Górze Tabor z męką i śmiercią Chrystusa oraz z Jego zmartwychwstaniem. Fra Angelico maluje nam moment, kiedy Piotr, Jakub i Jan usłyszeli już głos Boga wydobywający się z obłoku. Zdali sobie sprawę z oglądania Chwały Boga i zasłaniają twarze. W Starym Testamencie nikt kto oglądał chwałę Boga nie mógł ujść z życiem. Dociera do ich świadomości informacja, że w tym widzeniu obecna jest cała Trójca Święta. Jezus jako człowiek, Bóg Ojciec w słyszanym głosie i Duch Święty w obłoku czyli chwale.

Obraz malowany w technice akwareli na kartonie. Pochodzi z okresu pobytu malarza w Rzymie. Jak wiemy z notatek samego artysty powstał w okresie Wielkiego Postu z tęsknoty za Polską. Fałat rejestruje nam przebieg Środy Popielcowej w jednym z rzymskich kościołów. Wielkopostną zadumę na twarzach, pokorę, wszystko to, co malarz doskonale pamięta z rodzimego krajobrazu polskich wsi i miast. Na podziw zasługuje tu ogromne mistrzostwo w ukazaniu detali, niezwykle rzadkie dla trudnej sztuki akwareli, posługującej się rozmytą plamą barwną.

Rewolucyjny projekt z planem elipsy poziomej - ustawionej na krótszej osi, na której znajdują się wejście oraz prezbiterium z ołtarzem głównym. W długich ramionach elipsy zgodnie z zamówieniem jezuitów, dla których kościół był projektowany, symetryczne rozmieszczone zostały dodatkowe cztery ołtarze oraz nisze, w których znajdują się konfesjonały. Fasada również nowatorska łącząca dwie największe inspiracje Berniniego: sztukę antyku oraz architekturę Michała Anioła a wszystko to połączone z linią krzywą – znakiem rozpoznawczym tego architekta.

Rzeźba świętej męczenniczki znajduje się w kościele pod jej wezwaniem w Rzymie. To jedna z pierwszych kobiecych sylwetek wykonanych przez Berniniego. Stylizując młodziutką (zgodnie z żywotem zaledwie 14 letnią ) Bibianę na antyczną westalkę autor dokonuje pewnego rodzaju przenośni. Kapłanki bogini Westy miały strzec ognia. Bibiana w całkowitym zaufaniu Bogu, mimo tortur, ustrzegła czystości oraz wiary.

Fresk obrazuje scenę opisaną w Ewangelii św. Jana. Ofiarowanie, o którym tam mowa odbyło się w świątyni jerozolimskiej. Malarz dla zobrazowania gmachu świątynnego wybiera architektoniczną formę cyborium rozpiętego nad ołtarzem niczym niebiosa nad ziemią. Korzystając z symboliki cyborium, które od czasów średniowiecznych budowane było nad grobami lub relikwiami świętych a także nad chrzcielnicami, sygnalizuje wymowę całości. Ofiarowanie Jezusa zgodnie z proroctwem obecnego na fresku Symeona zapowiada Jego przyszły chrzest – czyli narodzenie do życia chrześcijańskiego a tym samym rozpoczęcie ziemskie misji nauczycielskiej oraz przyszłą śmierć, czyli narodzenie dla nieba.

Pełen kontrastów obraz ukazuje wizję Szawła, który zmierza do Damaszku i zostaje powalony przez tajemniczą światłość z nieba. O tym, że patrzy oczyma serca świadczą jego przymknięte powieki oraz rozchylone usta. Za chwile podejmie dialog z Chrystusem. Jest zaskoczony i zdezorientowany. Jego towarzysze skupieni w zaciemnionej części obrazu są wystraszeni, słyszą ale nie wiedzą , w które dokładnie miejsce na niebie skierować wzrok. Tylko świat stworzony, reprezentowany tutaj przez konie i psa bezbłędnie rozpoznaje w pojawiającym się na niebie Jezusi swojego Stwórcę.

To jeden z pierwszych obrazów religijnych artysty, dla którego normą jest malowanie tego co nierealne i co daje niezliczoną ilość interpretacji. Salvadore Dali by zmierzyć się z tematyką walki duchowej, jaką prowadzi św. Antoni, jest zmuszony sięgnąć do hagiografii, zasad teologii moralnej oraz pism mistyków hiszpańskich. W połączeniu z niezwykle bujną wyobraźnią artysty całość daje piorunujące wrażenie.

Ten obraz z wielu powodów moglibyśmy dziś nazwać „obrazem edukacyjnym”. Po pierwsze zaangażowani w jego powstanie znani nam artyści, tacy jak Sandro Botticelli czy Leonardo da Vinci ucząc się malarstwa, faktycznie dopiero stawiają w pracowni Verrocchia pierwsze kroki w swojej karierze. Po drugie edukacyjny jest także dla nas, gdy tropimy na niewielkiej przestrzeni płótna pociągnięcia pędzla każdego z nich. Pouczająca pozostaje dla nas także bogata w symbole kompozycja, w której sam Verrochio streszcza tu tajemnicę chrztu, wydarzenia opisanego przez wszystkich czterech ewangelistów i tajemnicę męki Jezusa, która nadejdzie.

Otwarty tryptyk ukazuje nam scenę Pokłonu Trzech Króli, moment objawienia się Jezusa już nie tylko pastuszkom ale całemu światu stworzonemu a także władcom przybywającym z różnych stron. To jeden z niewielu obrazów tego artysty, w którym nie zobaczymy fantastycznych potworów. Co zatem zobaczymy? Przepiękny krajobraz, niezwykle szczegółowy, obrazujący realia ówczesnego świata, to właśnie dzięki niemu dostrzegamy także przepiękne przesłanie o tym, że Bóg uniża się by narodzić się w naszej rzeczywistości i współodczuwać nasze troski a każdy z nas jest dla niego wyjątkowy.

Wczesny obraz holenderskiego artysty pochodzący najprawdopodobniej jeszcze z czasów terminowania w pracowni Pietera Lastmana ukazuje fragment Dziejów Apostolskich, w którym poznajemy historię św. Szczepana – jednego z diakonów, powołanych do pomocy dwunastu Apostołom. Na obrazie dostrzegamy moment tuż przed śmiercią męczennika, już po tym jak osunął się na kolana. W niezwykle wymowny sposób artysta przedstawia wizję, jakiej doznaje św. Szczepan i jego całkowite zatopienie w modlitwie.

Na próżno szukać tej sceny w Biblii, o tym jakie były kulisy zaręczyn Maryi i Józefa mówią nam teksty apokryficzne, w tym Protoewangelia Jakuba. To one wyjaśniają, że kandydaci do ręki Maryi przybywają ze swoimi różdżkami i oczekują na znak. Na obrazie Perugina, różdżka także się pojawia, choć nie zakwita, a też nie wylatuje z niej gołębica. Wymalowani zostali również inni kandydaci, a jeden z nich ostetnacyjnie przełamuje ową różdżkę na znak przegranej. Podobnie dzieje się na obrazie ucznia mistrza z Perugii czyli Rafaela. Doskonała kompozycja obrazu z otwartą na przestrzał świątynią jerozolimską sygnalizuje, że w przyszłości konsekwencje czynu z planu pierwszego w obejmą cały świat.