Focus on the world-logo

Focus on the world

RFI

នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដល់​ថ្ងៃ​សុក្រ យើង​នឹង​លើកយក​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​​ៗ ដែល​កើតមាន​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាមេរិក ដើមបូព៌ា អាស៊ី អឺរ៉ុប​​ និង​​អាហ្វ្រិក ​មក​ធ្វើការ​​បកស្រាយ ​ពន្យល់​បំភ្លឺ ​និង​​វិភាគ ​ជូន​​លោក​​អ្នក​ស្តាប់។

Location:

Paris, France

Networks:

RFI

Description:

នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដល់​ថ្ងៃ​សុក្រ យើង​នឹង​លើកយក​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​​ៗ ដែល​កើតមាន​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាមេរិក ដើមបូព៌ា អាស៊ី អឺរ៉ុប​​ និង​​អាហ្វ្រិក ​មក​ធ្វើការ​​បកស្រាយ ​ពន្យល់​បំភ្លឺ ​និង​​វិភាគ ​ជូន​​លោក​​អ្នក​ស្តាប់។

Language:

Khmer


Episodes

គ្រោះថ្នាក់រថភ្លើង៖ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសឥណ្ឌាពិបាកធ្វើកំណែទម្រង់លើបណ្តាញផ្លូវដែករបស់ខ្លួន?

6/6/2023
នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ២ថ្ងៃ​ក្រោយ​គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​ដែល​បាន​ផ្តាច់​ជីវិត​មនុស្ស​ជិត ៣០០នាក់ និង​របួស​ប្រមាណ​ជា ៩០០នាក់​មក រថភ្លើង​ដឹកអ្នកដំណើរ និង​ដឹកទំនិញ​បាន​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​ជា​ថ្មី​នៅ​ទីតាំង​កើត​ហេតុ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី៥ មិថុនា។ ចំណែក​ដើមចម​នៃ​គ្រោះថ្នាក់​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋអំណាច​ទម្លាយ​ឲ្យ​ដឹង​ក្នុង​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី៤ មិថុនា។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី គ្រោះថ្នាក់ដឹក​រថភ្លើង​ពេល​នេះ​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការ​ចោទ​សួរ​ជា​ថ្មី​ស្តីពី​សុវត្ថិភាព និង​សន្តិសុខ​ផ្លូវដែក​របស់​ឥណ្ឌា។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ណា​មិន​ដឹង​ទេ តែ​បើ​នៅ​ឥណ្ឌា រថភ្លើង​គឺ​ជា​មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូន​ដែល​ពេញនិយម​ខ្លាំង​មិន​ថា​ជា​រថភ្លើង​សម្រាប់​ដឹក​មនុស្ស ដឹក​ទំនិញ សម្រាប់​ផ្លូវឆ្ងាយ ឬ​ផ្លូវ​ជិត​ទេ។ ជា​មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូន​ដែល​ប្រជាជន​ឥណ្ឌា​ចូលចិត្ត​ជាង​គេ ព្រោះ​វា​មាន​តម្លៃ​ថោក ពិសេស​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ។ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃៗ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន មាន​រថភ្លើង​ប្រមាណ​ជា ១៤ ០០០ខ្សែ និង​មាន​ក្បាលរថភ្លើង​ចំនួន ៨ ០០០គ្រឿង​បាន​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​លើ​បណ្តាញ​ផ្លូវដែក​ប្រវែង ៦៤ ០០០គីឡូម៉ែត្រ​ដែល​ឥណ្ឌា​មាន។ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃៗ មាន​ប្រជាជន​ឥណ្ឌា​ជាង ២១លាននាក់​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​រថភ្លើង។ ក៏​ប៉ុន្តែ សុវត្ថិភាព និង​សន្តិសុខ​លើ​បណ្តាញ​ផ្លូវដែក​របស់​ឥណ្ឌា​នៅ​តែ​ចោទ​ជា​បញ្ហា​ដដែល។ តាម​ពិត គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​សុក្រ ទី២ មិថុនា​ដែល​បាន​ផ្តាច់​ជីវិត​មនុស្ស​ជិត ៣០០នាក់ និង​របួស​ប្រមាណ​ជា ៩០០នាក់​មិនមែន​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ​លើក​ទី១ ទេ។ កាល​ពី​ថ្ងៃទី២ សីហា ឆ្នាំ ១៩៩៩ គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​ដឹក​អ្នកដំណើរ​ចំនួន ២គ្រឿង​បុក​គ្នា​លើ​ផ្លូវ​តែ​មួយ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ស្លាប់​មនុស្ស​ចំនួន ២៨៥នាក់ និង​របួស​ជា​ច្រើន​នាក់​ផ្សេង​ទៀត។ តែ​គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​ដែល​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​ច្រើន​ជាង​គេ​នៅ​ឥណ្ឌា​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ គឺ​នៅ​ជា​គ្រោះថ្នាក់​កាល​ពី ៤២ឆ្នាំ​មុន ពោល​ក្នុង​ថ្ងៃទី៦ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨១។ កាល​ណោះ រថភ្លើង​មួយ​ខ្សែ​ដែល​មាន​ទូររថភ្លើង​ចំនួន ៧ទូរ​បាន​ធ្លាក់​ពី​លើ​ស្ពាន​ចូល​ក្នុង​ទន្លេ​បាម៉ាទី​ដោយ​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​ពី ៨០០នាក់​ទៅ ១ ០០០នាក់។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​ដែល​គេ​បាន​កត់សម្គាល់​ឃើញ​រួម​មាន ការ​ភ្លាត់​ធ្លាក់​ចេញ​ពី​ផ្លូវនិង​ការ​បុក​គ្នា​រវាង​រថភ្លើង​ពីរ​ដែល​បើក​បញ្ច្រាស់​គ្នា​លើ​ផ្លូវ​តែ​មួយ។ តែ​បើ​ផ្អែក​តាម​របាយការណ៍​របស់​ស្ថាប័ន​សវនកម្ម​ចេញ​ផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២២ គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​ភ្លាត់​ជេញ​ពី​ផ្លូវ​មាន​ដល់​ទៅ ៦៩%។នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ របាយការណ៍​បាន​ទម្លាក់​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ ៣ករណី​សំខាន់ ទី១ បណ្តាញ​ផ្លូវដែក​ភាគ​ច្រើន​មាន​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម ទី២ កង្វះ​ការ​ថែទាំ និង​ទី៣ ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ចរាចរណ៍​ផ្លូវដែក​មាន​ដំណើរការ​មិន​ល្អ។ តែ​នៅ​មាន​ករណី​ទី៤ មួយ​ទៀត​ដែល​គេ​ត្រូវ​បូក​បញ្ចូល​ដោយ​ខាន​មិន​បាន គឺ​កំហុស​របស់​មនុស្ស​ដោយ​ចេតនា ឬ​ដោយ​អចេតនា។ មូលហេតុ​នៃ​គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង ៣ខ្សែ​កាល​ពី​ថ្ងៃទី២ មិថុនា​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួងដឹកជញ្ជូន​ផ្លូវដែក​លោក Ashwini Vaishnaw ថ្លែង​ក្នុង​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី៤ មិថុនា​ថា មាន​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ចរាចរណ៍​ផ្លូវដែក និង​គេ​បាន​ដឹង​ពី​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​បាន​ធ្វើ។ គួរ​បញ្ជាក់​ថា គ្រោះថ្នាក់​ក្នុង​ថ្ងៃទី២ មិថុនា​មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​រថភ្លើង​ចំនួន ៣ខ្សែ ក្នុង​នោះ មាន ២ខ្សែ​ជា​រថភ្លើង​ដឹក​អ្នកដំណើរ និង​មួយ​ខ្សែ​ជា​រថភ្លើង​ដឹកទំនិញ។ តាម​ពិត រថភ្លើង​ដឹកទំនិញ​ដែល​កំពុង​ចត​ស្ងៀម​នៅ​ស្ថានីយ៍​ត្រូវ​បាន​រថភ្លើង​ដឹកអ្នកដំណើរ​បរ​ក្នុង​ល្បឿន ១៣០គីឡូម៉ែត្រ​បុក​មួយ​ទឹហឹង​ដោយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ទូររថភ្លើង​ចំនួន ៣ទូរ​ខ្ទាត​ចេញ​ពី​ផ្លូវ​ទៅ​ប៉ះ​នឹង​រថភ្លើង​ដឹកអ្នកដំណើរ​មួយ​ខ្សែ​ទៀត។ សម្រាប់​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួងដឹកជញ្ជូន​ផ្លូវដែក​លោក Ashwini Vaishnaw បើ​គ្មាន​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ចរាចរណ៍​ផ្លូវដែក​ទេ ម្ល៉េះ​រថភ្លើងដឹកអ្នកដំណើរ​មិន​អាច​រត់​គេច​ពី​ផ្លូវដើម​ចូល​ក្នុង​ផ្លូវ​ដែល​រថភ្លើងដឹកទំនិញ​កំពុង​សំចត​ស្ងៀម​នៅ​មួយ​កន្លែង​បាន​ឡើយ។ តែ​លោក Ashwini Vaishnaw បាន​បដិសេធ​មិន​ផ្តល់​អ្វី​ឲ្យ​បាន​លំអិត​ជាង​នេះ​ដោយ​ចង់​រង់ចាំ​លទ្ធផល​ស៊ើបអង្កេត​នា​ពេល​ខាង​មុខ​ជា​មុន​សិន។ អ្វី​ដែល​គេ​អាច​និយាយ​បាន គ្រោះថ្នាក់​ថ្មីថ្មោង​មួយ​នេះ​ជា​កំហុស​របស់​មនុស្ស ទោះ​ក្នុង​ផ្លូវ​ចេតនា ឬ​អចេតនា។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ឥណ្ឌា​លោក​ណារិនដ្រា ម៉ូឌី​បាន​ព្រមាន​ទុក​ជា​មុន​រួច​ជា​ស្រេច​ថា គ្មាន​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ណា​ម្នាក់​បាន​រួច​ខ្លួន​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​សោកសៅ​នេះ​បាន​ជា​ដាច់​ខាត។ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោក​ម៉ូឌី​ក៏​បាន​ប្រកាស​ចេញ​នូវ​កម្មវិធី​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​លើ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្លូវដែក​ក្នុង​ទឹកប្រាក់ ៣០ ០០០លានដុល្លារ។ មែនទែន​ទៅ គ្រោះថ្នាក់​រថភ្លើង​នៅ​ឥណ្ឌា​ឧស្សាហ៍​កើត​មាន​ណាស់...

Duration:00:06:12

IMF៖ គ្រោះថ្នាក់នៃវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឆ្នាំ២០២៣?

6/5/2023
របាយការណ៍របស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិ (IMF) បានបង្ហាញអំពី ភាពងាយរងគ្រោះនៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣នេះ។ បញ្ហានេះបានក្លាយជាចំណុចត្រូវផ្តោតយ៉ាងសំខាន់ ហើយការភ័យខ្លាចនៃការឆ្លងវិបត្តិនេះទៅប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុទាំងមូល រួមទាំងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនធនាគារ ក៏បានក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅផងដែរ។ ហេតុអ្វី? បើមើលនៅលើផ្ទៃទឹកខាងលើ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកហាក់ដូចជាត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ ដើម្បីស្ទុះងើបឡើងវិញបន្តិចម្តងៗ ក្រោយត្រូវប្រឈមជាមួយវិបត្តិជំងឺកូវីដ១៩ និងឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន។ ក្នុងនោះ សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​កំពុង​ស្ទុះ​ងើប​ឡើង​វិញ ​បន្ទាប់​ពី​ការ​បើកចំហ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ការរំខានដល់ខ្សែច្រវាក់នៃការផ្គត់ផ្គង់ទំនិញនៅទូទាំងពិភពលោកគឺមានភាពធូរស្រាលជាងមុន នៅពេលដែលតម្លៃថាមពល និងតម្លៃស្បៀងអាហារសកលកំពុងធ្លាក់ចុះ។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នា កម្រិតអតិផរណា ឬការឡើងថ្លៃទំនិញជាទូទៅក៏មានកម្រិតធ្លាក់ចុះផងដែរ។ ផ្អែកតាមការព្យាករចុងក្រោយរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិ ឬគេស្គាល់ថា IMF កំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលនឹងមានកម្រិត ២,៨ភាគរយនៅឆ្នាំ២០២៣នេះ មុនពេលកើនឡើងតិចតួចដល់ ៣ភាគរយនៅឆ្នាំ២០២៤។ ក៏ប៉ុន្តែ បើមើលនៅក្នុងជម្រៅផ្ទៃទឹក បញ្ហា និងមានភាពផុយស្រួយកំពុងកើតមានឡើង ព្រោះតែបញ្ហាអស្ថិរភាពនៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងវិស័យធនាគារ ដែលបានកើតឡើងនាពេលថ្មីៗនេះ។ ការព្រួយបារម្ភគឺថា ការរឹតបន្តឹងគោលនយោបាយហិរញ្ញវត្ថុ តួយ៉ាងការអនុវត្តនយោបាយដំឡើងអត្រាការប្រាក់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអតិផរណា ក្នុងរយៈពេល ១២ខែកន្លងមកនេះ កំពុងចាប់ផ្តើមមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់វិស័យហិរញ្ញវត្ថុ។ យោងតាមស្ថាប័នអន្ដរជាតិ IMF អ្វីដែលពិភពលោកត្រូវប្រឈមថ្មី គឺ បញ្ហានៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារ។ ភាពងាយរងគ្រោះក្នុងវិស័យធនាគារ បានក្លាយជាចំណុចត្រូវផ្តោតជាសំខាន់ ហើយការភ័យខ្លាចនៃការឆ្លងវិបត្តិនេះទៅប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុទាំងមូល រួមទាំងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនធនាគារ ក៏បានក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅផងដែរ។ ហេតុអ្វី? ពីមុនវិបត្តិសង្គ្រាម ពិភពលោកមានកម្រិតអតិផរណាទាប ឬទំនិញមិនសូវមានការកើនឡើងតម្លៃ រីឯអត្រាការប្រាក់សម្រាប់កម្ចីក៏មានកម្រិតទាបផងដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយមក ពិភពលោកត្រូវប្រឈមវិបត្តិផ្ទួនៗ ធនាគារកណ្ដាលនៃប្រទេសយ៉ាងច្រើនលើពិភពលោក បានរឹតបន្តឹងយ៉ាងខ្លាំងលើគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ។ ជាលទ្ធផល វាបានបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងច្រើននៅក្នុងវិស័យធនាគារ និងស្ថាប័នដែលពឹងផ្អែកច្រើនលើកម្ចី។ ឥឡូវនេះ នយោបាយដំឡើងអត្រាការប្រាក់បានធ្វើឱ្យកម្ចីងាយស្រួលត្រូវបានបង្អាក់ ហើយ ថ្លៃដើមនៃហិរញ្ញប្បទាន (Cost of funding) ឬការទទួលបានមូលនិធិ ក៏មានការកើនឡើងផងដែរ។ ដូច្នេះ អ្នកផ្ដល់កម្ចី ឬអ្នកផ្ញើប្រាក់នឹងត្រូវចំណាយច្រើនជាងមុន ដើម្បីដំណើរការប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន។ នៅក្នុងស្ថានភាពនេះ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលធ្លាប់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រភពលុយដែលមានការប្រាក់ទាប ត្រូវរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងណាស់ ក្នុងការកែប្រែម៉ូឌែលអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន។ នាពេលចុងក្រោយ អស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុបានកើតឡើងនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស និងភាពចលាចលនៃវិស័យធនាគារនាពេលថ្មីៗនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ករណី​ទាំង​ពីរ​នេះ អាជ្ញាធរ​បាន​ចាត់​វិធានការ​លឿនរហ័ស និង​ខ្លាំង ហើយ​អាច​ទប់​ស្កាត់​ការ​រីក​រាល​ដាល​នៃ​វិបត្តិ​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុទាំងមូលនៅតែមានបញ្ហាដ៏គួរឱ្យបារម្ភនៅឡើយ។ នៅក្នុងកម្រិតសកល ការបរាជ័យដែលគេមិននឹកស្មានដល់របស់ធនាគារចំនួនពីរ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ និងការដួលរលំនៃទំនុកចិត្តនៅក្នុងធនាគារស៊្វីស Credit Suisse បានធ្វើឱ្យអ្នកដាក់ប្រាក់បញ្ញើនៅធនាគារ និងនៅស្ថាប័នមិនមែនធនាគារ ឬអ្នកវិនិយោគ ត្រូវវាយតម្លៃឡើងវិញនូវសុវត្ថិភាពនៃប្រាក់បញ្ញើ របស់ខ្លួន ហើយព្យាយាមដកប្រាក់ពីស្ថាប័ន និងការវិនិយោគដែលពួកគេយល់ថាងាយរងគ្រោះ។ ជាទូទៅ នៅពេលមានវិបត្តិ អ្នកវិនិយោគដែលភ័យស្លន់ស្លោតែងតែព្យាយាមដកសាច់ប្រាក់របស់ពួកគេភ្លាមៗ ដូចដែលពួកគេបានធ្វើជាមួយធនាគារ Credit Suisse។ ដូច្នេះ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលមានបំណុលខ្ពស់ ពួកគេនឹងមានហានិភ័យខ្លាំងណាស់ ប្រឈមនឹងស្ថានភាពបែបនេះ។ នៅក្នុងកម្រិតប្រទេស ​ប្រទេស​ដែល​មាន​មូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចទន់​ខ្សោយ ក៏អាចក្លាយជាគោលដៅនៃហានិភ័យបន្ទាប់ផងដែរ។ ការរឹតបន្តឹងយ៉ាងខ្លាំងនៃលក្ខខណ្ឌហិរញ្ញវត្ថុសកល និងភាពតក់ស្លុតលើហានិភ័យ អាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើលក្ខខណ្ឌនៃការផ្ដល់កម្ចី និងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើន និងសេដ្ឋកិច្ចកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ប្រទេសទាំងនោះអាចរងគ្រោះព្រោះត្រូវប្រឈមនឹងការដកប្រាក់យ៉ាងគំហុកពីអ្នកវិនិយោគបរទេស។ នៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគបង្ខំដកលុយច្រើន វាធ្វើឱ្យលុយបរទេស ជាឧទាហរណ៍ លុយដុល្លារអាមេរិកធ្លាក់ចុះបរិមាណ ដូច្នេះវាអាចបង្កឱ្យលុយបរទេសឡើងថ្លៃ រីឯលុយជាតិត្រូវធ្លាក់តម្លៃខ្លាំង និងភ្លាមៗ។ ស្ថានភាពនេះអាចបង្កឱ្យមានចលាចលតម្លៃលុយ...

Duration:00:05:35

តើអ្វីខ្លះជាចំណុចចម្រូងចម្រាសនៅក្នុងការចរចាលើសន្ធិសញ្ញាប្លាស្ទិក?

5/31/2023
ចាប់តាំង​ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ២៩ឧសភា ដើមសប្តាហ៍​នេះមក តំណាង​រដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជា​វិស័យឯកជន​ មក​ពី​ ១៧៥ប្រទេស កំពុង​ចរចា​គ្នា នៅក្នុងទីក្រុង​ប៉ារីស ទៅលើ​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង​ការបំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក។ ថ្វីដ្បិត​តែ​ប្រទេស​ភាគច្រើន​ទូទៅ សុទ្ធតែ​ទទួលស្គាល់​ អំពី​គ្រោះថ្នាក់​បង្ក​ឡើង​ដោយ​សំណល់​ប្លាស្ទិក ក៏ប៉ុន្តែ គេនៅតែ​មាន​គំនិតខ្វែងគ្នា​ខ្លាំង​នៅឡើយ ជុំវិញ​វិធានការ​ដែល​ត្រូវ​ដាក់​ចេញ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ប្លាស្ទិកនេះ។ តើ​ការខ្វែងគំនិតគ្នា​នេះ កើតឡើង​ជុំវិញ​ចំណុចចម្បង​អ្វីខ្លះ? ការចរចា​លើសន្ធិសញ្ញ​ាប្លាស្ទិក​ ដែល​ប្រព្រឹត្តទៅ នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ារីស នៅ​ក្នុងសប្តាហ៍​នេះ គឺ​ជា​ការចរចា​ជុំទីពីរ បន្ទាប់​ពី​ការចរចា​ជុំទីមួយ កាលពីខែធ្នូ​កន្លងទៅ ហើយ​នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ទាំងពីរ​ជុំនេះ ស្ទើរតែគ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែ​ទទួលស្គាល់​ថា ប្លាស្ទិក​គឺ​ជា​បញ្ហា​។ ការផលិតប្លាស្ទិក​ចេះតែ​បន្តកើនឡើង​ក្នុងអត្រាមួយ​លឿនខ្លាំង ដោយ​កើនឡើងមួយជាពីរ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​​២០ឆ្នាំ​កន្លងទៅ ហើយ​គេ​រំពឹង​ថា វា​នឹង​អាច​កើនឡើង​រហូតដល់​ទៅមួយជាបី នៅ​ក្នុងរយៈពេល ៤០ឆ្នាំ​ខាងមុខ។ នៅក្នុង​ចំណោម​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​ដែល​គេ​ផលិត​មកនេះ មាន​រហូតដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ២ភាគ៣ ជាប្រភេទ​ប្លាស្ទិក​ប្រើតែម្តង​ ឬ​ពីរបីដង​បោះចោល ហើយ​ក្នុង​ចំណោម​ប្លាស្ទិក​ដែល​ប្រើ​រួចនេះ​ទៀតសោត មានមិនដល់ ១០%​ផង ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ច្នៃឡើងវិញ។ ជាលទ្ធផល ប្លាស្ទិកត្រូវក្លាយ​សំណល់បំពុលបរិស្ថាន ដោយ​​លម្អងប្លាស្ទិក​ត្រូវ​បាន​គេ​រកឃើញ​នៅ​គ្រប់ទីកន្លែង​នៅ​ក្នុងធម្មជាតិ រាប់ចាប់តាំង​ពី​ក្នុងទឹកសមុទ្រ នៅ​ក្នុង​ទឹកកក​​នៅ​តំបន់​ប៉ូល នៅ​ក្នុង​ត្រី និង​សត្វសមុទ្រ ហើយ​រហូត​ចូល​មក​ដល់​ក្នុង​ខ្លួន​មនុស្សយើង ដែល​បង្ក​ជា​ហានិភ័យ​ទៅដល់​សុខភាព​របស់​មនុស្សយើង។ បន្ថែម​ពីលើ​នេះ​ទៅទៀត ប្លាស្ទិក​ក៏​ជា​ប្រភព​ចម្បងមួយ​​ដែរ នៃ​ការ​ឡើងកម្តៅផែនដី ដោយ​​​តួលេខ​របស់​អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​និង​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច (OCDE) ដែល​ប្រមូលផ្តុំ​ទៅដោយ​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ជឿនលឿន​​បង្ហាញ​ថា នៅ​ក្នុងឆ្នាំ២០១៩​កន្លងទៅ ប្លាស្ទិក​មាន​ចំណែក​រហូតដល់​ទៅ​ ៣,៤% នៅ​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន ដែល​នាំ​ឲ្យ​ភពផែនដី​ឡើងកម្តៅ។ ទាំងនេះ គឺ​ជា​បញ្ហា​ចោទ ដែល​ស្ទើរគ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែ​ទទួលស្គាល់ ក៏ប៉ុន្តែ និយាយ​ពី​ដំណោះស្រាយ​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​មាន​ការខ្វែងគំនិតគ្នា រវាង​ប្រទេស​ពីរក្រុម។ មួយក្រុម ដែល​មាន​ជា​អាទិ៍ ប្រទេស​ក្នុង​បក្សសម្ព័ន្ធ ដែល​គេ​ហៅ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា High Ambition Coalition ​នាំមុខ​ដោយ​រវ៉ាន់ដា និង​ន័រវែស និង​ចូលរួម​ដោយ​សហភាព​អឺរ៉ុប កាណាដា ជប៉ុន និង​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត គិតជា​សរុប​ប្រមាណ​ជា ៥០ប្រទេស ទាមទារ​ឲ្យ​​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​មួយ ដែល​ផ្តោត​អាទិភាព​ចម្បង​ទៅលើ​ការកាត់បន្ថយ​ការផលិត និង​ការប្រើប្រាស់​ប្លាស្ទិក ពោលគឺ កាត់បន្ថយ​ប្រភពដើម​នៃ​សំណល់​ប្លាស្ទិក។ ចំណែក​មួយក្រុមទៀត ជំទាស់​នឹង​ការ​ដាក់កម្រិត​លើ​ការ​ផលិត​ប្លាស្ទិក ហើយទាមទារ​ឲ្យ​ផ្តោត​អាទិភាព​ទៅលើ​ការពង្រឹង​ប្រសិទ្ធភាព​នៃ​ការ​ចាត់ចែង​សំណល់​ប្លាស្ទិក និង​ការបង្កើន​ការច្នៃសំណល់ប្លាស្ទិក​ទៅវិញ។ ប្រទេស​នៅក្នុង​ក្រុមទីពីរនេះ គឺ​រួមមានជាអាទិ៍​ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ចិន អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និង​បណ្តា​ប្រទេស​ក្នុង​អង្គការ OPEC។ យើងអាច​សង្កេតឃើញ​ថា នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង​ប៉ុន្មានខាងលើនេះ ​ដែល​ជំទាស់​​មិនចង់​ឲ្យ​ដាក់​កាតព្វកិច្ច​​​កាត់បន្ថយ​​ការផលិតប្លាស្ទិក គឺ​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មានផលប្រយោជន៍​ច្រើន នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ផលិតបា្លស្ទិក ក្នុងនោះ ​ចិន​​​ជា​ប្រទេស​​ផលិតប្លាស្ទិក​ច្រើន​ជាងគេ​លើពិភពលោក អាមេរិក​ជា​ប្រទេស​ផលិតប្លាស្ទិកច្រើន​ជាងគេ​លំដាប់ទីពីរ​បន្ទាប់​ពីចិន និង​ជា​ប្រទេស​ប្រើ​ប្លាស្ទិកច្រើន​ជាងគេ ចំណែក​អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និង​អង្គការ OPEC គឺ​ជា​ប្រទេស​ផលិត និង​នាំចេញប្រេងច្រើន​ជាងគេ​នៅលើ​ពិភពលោក។ គួរបញ្ជាក់ថា ប្រេង គឺជាវត្ថុធាតុដើម​ដ៏​ចម្បង នៅ​ក្នុង​ការ​ផលិត​ប្លាស្ទិក។ ហេតុដូច្នេះហើយ​បាន​ជា នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​ចេញផ្សាយ កាលពី​ថ្ងៃទី១៦​ឧសភា​កន្លងទៅនេះ ​កម្មវិធីបរិស្ថាន​សហប្រជាជាតិ​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​​នូវ​រាល់​ការឧបត្ថម្ភ​របស់​រដ្ឋ​ចំពោះ​វិស័យ​ថាមពល​ផូស៊ីល រួមមាន​ទាំង​វិស័យប្រេង​នេះ​ផងដែរ ពីព្រោះ​ថា ការឧបត្ថម្ភ​របស់​រដ្ឋ នៅ​ក្នុងវិស័យ​នេះ វាធ្វើ​ឲ្យ​​ថាមពល​ផូស៊ីល​មាន​តម្លៃ​ទាប ហើយ​នៅពេល​ដែល​តម្លៃថាមពល​ផូស៊ីល​ទាប វា​មិន​ត្រឹមតែ​ជា​កត្តា​ជំរុញ​ការបញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់​ ដែល​នាំ​ឲ្យ​ផែនដី​ឡើងកម្តៅតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ វាក៏​ជា​កត្តា​ចម្បងមួយ​ផងដែរ ជំរុញ​​​ការ​ផលិត​​ប្លាស្ទិក​ថ្មីៗ​ ដោយសារ​តែ​វាមាន​ថ្លៃដើម​ទាប៕

Duration:00:04:21

ហេតុអ្វីជប៉ុនលើកឡើងអំពីការកសាងអនាគតរួមគ្នាជាមួយអាស៊ី?

5/29/2023
នាពេលថ្មីៗ តាមរយៈសារព័ត៌មានជប៉ុន The Asian Nikkei នាយករដ្ឋមន្ដ្រីជប៉ុន លោក Fumio Kishida បានលើកឡើងថា ប្រទេសជប៉ុនចង់កសាងអនាគតរួមគ្នាជាមួយប្រទេសដៃគូអាស៊ី។ សម្រាប់ជប៉ុន ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកគឺជាដែនដីថ្មីនៃការច្នៃប្រឌិត និងជាដែនដីនៃថាមពលសេដ្ឋកិច្ច ហើយជប៉ុនប្តេជ្ញាគាំទ្រដល់បង្កើតគំនិតអាជីវកម្មថ្មីៗ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមនានា នៅក្នុងតំបន់នេះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន Fumio Kishida បាននិយាយកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា ប្រទេសជប៉ុនផ្តោតលើ "ការកសាងអនាគតរួមគ្នា" ជាមួយដៃគូអាស៊ីរបស់ខ្លួន ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា ប្រទេសជប៉ុនចង់ធ្វើការជាមួយបណ្ដាប្រទេសផ្សេងទៀត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសង្គមនានានៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។ នេះបើយោងតាមការចេញផ្សាយថ្មីៗដោយសារព័ត៌មានជប៉ុន The Asian Nikkei។ លោក Kishida បាននិយាយនៅក្នុងពិធីជប់លៀងអាហារពេលល្ងាចក្នុងអំឡុងពេល “វេទិកាអនាគតអាស៊ី” ដែលរៀបចំដោយសារព័ត៌មាន Nikkei នៅទីក្រុងតូក្យូ ប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ពីលោកបានធ្វើជាប្រធានកិច្ចប្រជុំកំពូលក្រុមប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿនទាំងប្រាំពីរ ឬគេស្គាល់ថា G7 នៅទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា។ បើតាមនាយករដ្ឋមន្រ្ដីជប៉ុនរូបនេះ ប្រទេសជប៉ុនចង់ជំរុញលើកកម្ពស់តំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកសេរី និងបើកចំហ។ សម្រាប់លោក ភាពជាដៃគូស្មើភាព និងការបង្កើតអនាគតរួមគ្នានៅតំបន់អាស៊ីនឹងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់។ កន្លងមក ជប៉ុនបានធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាលមកពីប្រទេសអាស៊ីផ្សេងៗ និងជាមួយវិស័យឯកជនផងដែរ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន អាស៊ីកំពុងក្លាយជាទីផ្សារនៃអ្នកប្រើប្រាស់ដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។ ក៏ប៉ុន្តែ អាស៊ីក៏កំពុងប្រឈមមុខជាមួយនឹងបញ្ហាសង្គមយ៉ាងច្រើនផងដែរ ដូចជា ការកើនឡើងនៃគម្លាតរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ការកកស្ទះចរាចរណ៍ និងការដែលមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទន់ខ្សោយ និងងាយរងគ្រោះនៅឡើយ នៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ ព័ត៌មាន និងថាមពល។" នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជប៉ុន​បាន​បន្ត​ថា អាស៊ីកំពុងងើបឡើងក្លាយជា​ទីផ្សារដ៏ធំរបស់ពិភពលោក ហើយអាស៊ីមានឆន្ទះក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​សង្គមនានាដែលខ្លួនបានកំពុងនឹងប្រឈម។ តំបន់នេះ​កំពុង​ប្រែក្លាយខ្លួន​ទៅ​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​បង្កើត​ថ្មី​ដ៏​សំខាន់របស់ពិភពលោក។ ហើយលោក​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ថា ជប៉ុន និង​អាស៊ី​អាច​កសាង​ទំនាក់ទំនង​ថ្មី​ៗបន្ថែមមួយកម្រិតទៀតនៅក្នុងវិស័យ​នៃ​ការ​បង្កើត​ថ្មី។ ជាឧទាហរណ៍ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីជប៉ុន លោក Kishida ក៏បានលើកឡើងអំពីប្រព័ន្ធរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលបាគង (Cambodia's Bakong digital currency) របស់កម្ពុជាថាជាឧទាហរណ៍នៃកិច្ចសហការបង្កើតថ្មីបែបនេះ។ បាគងគឺជាបច្ចេកវិទ្យា Blockchain សម្រាប់ដាក់ឱ្យដំណើរការ លុយឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាលដំបូងគេនៅអាស៊ី។ ប្រព័ន្ធលុយឌីជីថលនេះអាចឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលមិនមានធនាគារ អាចផ្ទេរប្រាក់នៅលើស្មាតហ្វូនរបស់ពួកគេ។ បាគងគឺជាគម្រោងសហការជាមួយក្រុមហ៊ុន startup ឬក្រុមហ៊ុនបង្កើតថ្មី របស់ជប៉ុន និងធនាគារជាតិកម្ពុជា។ លោក Kishida បាននិយាយថា "ខ្ញុំជឿថាយើងអាចបង្កើតបាគងទីពីរ និងទីបីដោយបង្កើតខ្សែច្រវាក់នៃការច្នៃប្រឌិតដែលឆ្លងកាត់ពីព្រំដែនជាតិមួយទៅព្រំដែនជាតិមួយផ្សេងទៀត។" មេដឹកនាំជប៉ុនបានពណ៌នាតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកថាជា ព្រំដែនថ្មីនៃការច្នៃប្រឌិត" ដោយនិយាយថាប្រទេសជប៉ុននឹង គាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងដល់គម្រោង startups នៅក្នុងព្រំដែនថ្មីនេះ ដោយសហការជាមួយប្រទេសដែលចែករំលែកគំនិតឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកសេរី និងបើកចំហ រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់ផងដែរ។ លោក Kishida បាននិយាយថា "ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាតំបន់មានសក្តានុពលគ្មានដែនកំណត់ ប្រសិនបើបញ្ហាប្រឈមរបស់សង្គមអាស៊ីទាំងនេះអាចត្រូវបានបំប្លែងទៅជាថាមពល និងការច្នៃប្រឌិតរកដំណោះស្រាយសម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី។" ទន្ទឹមនឹងនោះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនក៏បាននិយាយថា ការបង្កើតច្បាប់ថ្មីដើម្បីគាំទ្រការសហករណ៍គ្នា និងការបង្កើតថ្មី គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ហើយលោកក៏បានលើកឡើងផងដែរអំពី ក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចពហុភាគីដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងការរីកចម្រើនសម្រាប់ភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក ឬគេស្គាល់ថា “CPTPP” និងគម្រោងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយក្នុងតំបន់ ឬគម្រោង RCEP។ សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលជប៉ុន តំបន់ដែលត្រូវផ្តោតសំខាន់មានចំនួនបួន សម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលជប៉ុនចងកសាងឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ រួមមាន តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីខាងត្បូង ប្រទេសកោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងកូរ៉េខាងត្បូង។ មេដឹកនាំជប៉ុនបាននិយាយថា ប្រទេសជប៉ុន និងសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) នឹងកសាងទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេឱ្យឈានដល់ "ដំណាក់កាលថ្មីបន្ទាប់ទៀត" នៅពេលដែលពួកគេបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅទីក្រុងតូក្យូក្នុង ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២។ នៅឯតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង មេដឹកនាំជប៉ុនបាននិយាយថា ប្រទេសជប៉ុននឹងបន្តរួមចំណែករៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបំណុល និងជួយស្រីលង្កាឱ្យដើរលើផ្លូវឆ្ពោះទៅរកកំណើនសេដ្ឋកិច្ចឱ្យបានឆាប់តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ សម្រាប់ករណីកូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុននឹងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឡើងវិញ តាមរយៈ "ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ"...

Duration:00:05:10

ហេតុដូចម្តេច បានជា ការដាក់ទណ្ឌកម្មពេជ្ររុស្ស៊ី ស្មុគស្មាញយ៉ាងហ្នឹង?

5/25/2023
ក្នុងថ្ងៃដំបូងនៃជំនួបកំពូលខ្លួននៅក្រុង Hiroshima បណ្តាប្រទេសលូតលាស់ជាងគេខាងឧស្សាហកម្ម ហៅថា G7 បានប្រកាស ទណ្ឌកម្មថ្មីៗទល់នឹងរុស្ស៊ី ដោយតម្រង់ជាអាទិ៍ លើការជួញពេជ្រ ដែលនាំមកនូវកម្រៃសែនក្រាសក្រែលដល់រុស្ស៊ី។ ដើម្បីអនុវត្តទណ្ឌកម្មនេះ ក្រុមប្រទេសG7 នឹងប្រើប្រាស់​វិធីសាស្ត្របច្ចេកវិទ្យាឈានមុខ ក្នុងការតាមដានរក ថាពេជ្រនោះមានប្រភពមកពីណា។​ ”ពេជ្រ មិនមែន អមតៈទេ “ - សំដីចំអកនេះ បន្លឺឡើងដោយ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប លោក Charles Michel ក្នុងបទអន្តរាគមន៍ខ្លួន នៅពីមុខប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ក្រុមG7 ក្នុងក្រុង ជប៉ុន Hiroshima។ ក្រុម G7 ដាក់ទណ្ឌកម្មទល់នឹងពេជ្ររុស្ស៊ី ដែលការនាំវាចេញទៅក្រៅ ផ្តល់ចំណូលបាន ៥.០០០ លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដល់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ អង់គ្លេសក្នុងរឿងនេះ ដៃដល់ជាងគេ ដោយបានប្រកាស ហាមមិនឲ្យនាំពេជ្ររុស្ស៊ី ចូលឡើយ - ហាមនេះគឺ ទាំងស្រុង និង គ្មានល័ក្ខខ័ណ្ឌ។ តាំងពីចុងខែកញ្ញាម៉្លេះ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប បានស្នើឲ្យដាក់ទណ្ឌកម្មពេជ្ររុស្ស៊ី -ការនេះរំលឹកដោយអ្នក ឆ្លើយឆ្លង របស់ AFP នៅក្រុង Bruxelles លោក Pierre Benazet ។ កាលណោះជា កញ្ចប់ទណ្ឌកម្មទី ៨ ប្រឆាំងរុស្ស៊ី ដែលអនុម័ត ១០ថ្ងៃក្រោយមក ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូល ពេជ្រទេ ដ្បិត ប្រទេស បែលហ្ស៊ិក បានប្រើ​សិទ្ធិជំទាស់។ តាំងពីពេលនោះមក បញ្ហាដាក់ទណ្ឌកម្មពេជ្រររុស្ស៊ី ត្រូវបានព្យួរទុក ដោយឥតកំណត់ថេរវេលា។ ហើយ ត្រូវការឲ្យមានការចាត់ចែងជាជំនួបកំពូលG7 ដើម្បីឲ្យវាលេចចេញមកជាថ្មី។ ត្រូវតែនិយាយថា វិស័យពេជ្រ របស់ខេត្ត Anvers នៅប៉ែកខាងជើង ប្រទេសបែលហ្ស៊ិក បន្តស្ថិតនៅជា ប៉ូលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ សម្រាប់អង់គ្លេស។ ពេជ្រ តំណាងឲ្យ ១៥% នៃ ការនាំចេញរបស់ បែល ហ្ស៊ិក ទៅតំបន់នៅក្រៅសហភាពអឺរ៉ុប និង៥% នៃការនាំចេញសរុប របស់បែលហ្ស៊ិក។ ខេត្ត បែលហ្ស៊ិក Anvers សព្វថ្ងៃស្ថិតនៅជា ប៉ូលមួយសែនសំខាន់នៅក្នុងលោក ខាងជំនួញពេជ្រ។ ៤០% នៃ ពេជ្រច្នៃ៥០%នៃពេជ្រឧស្សាហកម្ម និង៨៥% នៃដុំពេជ្រមិនទាន់ច្នៃ បច្ចុប្បន្នឆ្លងកាត់តាម ប្រទេសបែលហ្សិក។ ប៉ុន្តែ ១ភាគ៣ នៃពេជ្រ គឺនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ី - នេះជាមូលហេតុនៃ ក្តីបារម្ភចំពោះទស្សនវិស័យដាក់ទណ្ឌកម្ម លើផ្នែកនេះ ដែលគម្រាមទៅហើយ ដោយការប្រជែងពីខាងឥណ្ឌា។ ត្រូវឲ្យមានការបោះឆ្នោត ក្នុងរដ្ឋសភាបែលហ្សិក គាំទ្រដល់ការដាក់ទណ្ឌកម្មលើពេជ្ររុស្ស៊ី ដើម្បីលោកប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ដែលរូបគាត់ផ្ទាល់ជាជាតិ បែលហ្ស អាចស្នើឲ្យដាក់ទណ្ឌកម្មបែបនេះ។ ជាឧស្សាហកម្មមួយដ៏ចម្បងនៅ ឥណ្ឌា ពួកប្រទេសក្រុម G7 ឥឡូវ នឹងសាកល្បងបញ្ចុះបញ្ចូលឥណ្ឌា ឲ្យភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងទណ្ឌកម្មនេះ។ ភារកិច្ច ដែលចោទ មិនមែនងាយស្រួលបំពេញឡើយ ពីព្រោះរុស្ស៊ីជា សម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រ របស់ឥណ្ឌា រាប់ ទសវត្សមកហើយ ហើយ ក្រុង New Delhi សោត មិនថ្កោលទោសម៉ូស្គូ ជាសាធារណៈឯណា ចំពោះ ការលុកលុយចូលអ៊ុយក្រែន។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ឥណ្ឌាជាប្រទេសនាំចូលពេជ្ររុស្ស៊ី ក្នុងបរិមាណធំធេង ។ ក្រុមហ៊ុនយក្សរុស្ស៊ីខាងជីកពេជ្រ បែបយ៉ាង Alrosa ជាទម្លាប់ទៅហើយ ផ្គត់ផ្គង់ ដល់ទៅ ១ភាគ៣ នៃដុំពេជ្រ សម្រាប់ច្នៃនៅឥណ្ឌា។ នៅ ឥណ្ឌា រដ្ឋ Gujarat ជាទីដែល ច្នៃដល់ទៅ៩០% នៃពេជ្រពិភពលោក ប្រើកម្លាំងមនុស្សដល់ ១លាននាក់ឯណោះ។ ក្រោយពី លុកលុយចូលអ៊ុយក្រែន បរិមាណពេជ្រដែលរុស្ស៊ីនាំចេញ បានធ្លាក់ចុះក្រោមចំហាយទណ្ឌកម្ម បស្ចិមលោក ដែលឆូតឈ្មោះប្រទេសរុស្ស៊ីចេញពី ប្រព័ន្ធធនាគារអន្តរជាតិ SWIFT ។ ទន្ទឹមនេះ ការនាំចេញ នៃពេជ្រឥណ្ឌាដែលច្នៃនិងធ្វើឲ្យរលោង បានស្រុតចុះមែនទែន មកពីសហគ្រាសអាមេរិកាំង និងអឺរ៉ុប នាំគ្នាប្រកែក មិនព្រមទិញ ពេជ្រដែលចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ ការនាំចេញនៃពេជ្រឥណ្ឌាដែលច្នៃនិងធ្វើឲ្យរលោង បាននាំចំណូល ១.០៣២ លានដុល្លារ ក្នុងខែមេសា នេះជាទិន្នន័យ នៃក្រុមប្រឹក្សាខាងនាំចេញត្បូងពេជ្រ និង គ្រឿងអលង្ការ GJEPC ដែលចង្អុលឲ្យឃើញ ពីការធ្លាក់ចុះអស់ ៣៩% ឬជាទឹកប្រាក់អស់ជាង ៨០០ លានដុល្លារ បើធៀបទៅនឹង ខែមេសា ឆ្នាំមុន។ តាម ប្រធាន ក្រុមប្រឹក្សា GJEPC លោក Vipul Shah ឧស្សាហកម្មនឹង ប្រកាន់ឥរិយាបថប្រុងប្រយ័ត្ន ចំពោះ ប្រភេទទណ្ឌកម្ម ដាក់ទល់នឹង ពេជ្ររុស្ស៊ី។ គាត់ថ្លែងដូចតទៅ ៖ រុស្ស៊ី ជា ប្រទេសមួយដ៏ចម្បងខាងផ្គត់ផ្គង់ ពេជ្រ ដល់យើង។ ការផ្គត់ផ្គង់នេះ នឹង ធ្លាក់ក្នុងភាពបង្ខិតបង្ខំ។ យើងនឹងប្រឈម ចំពោះបញ្ហាដ៏ធំ ។ រឿង ដែលចោទជាបន្ទាន់គឺ បញ្ហាផ្តល់ការងារដែលនឹងរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់តែម្តង ៕

Duration:00:05:05

អាមេរិក៖ កិច្ចព្រមព្រៀងប្រវត្តិសាស្រ្តដើម្បីបញ្ចៀសវិបត្តិខ្វះទឹកទន្លេខូឡូរ៉ាដូ

5/24/2023
ក្រោយ​ពីបាន​ចរចាគ្នា​យ៉ាងតានតឹង​ រដ្ឋ​នៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច​សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​ឈានដល់​ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​ជាមួយគ្នា កាល​ពីថ្ងៃ​ចន្ទ​កន្លងទៅ ស្តីពី​ការ​កាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់ទឹក ពី​ទន្ល​ខូឡូរ៉ាដូ។ ទន្លេខូឡូរ៉ាដូ ដែល​​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​វិបត្តិ​ ដោយសារ​តែ​បរិមាណ​ទឹក​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្លាំង ដោយសារ​តែ​គ្រោះរាំងស្ងួត និង​ការឡើងកម្តៅផែនដី។ ទន្លេខូឡូរ៉ាដូ ​មាន​ប្រវែងសរុប​ ២៣៣០គីឡូម៉ែត្រ ហូរចេញ​ពី​តំបន់​ជួរភ្នំ Rocky Mountains ក្នុងរដ្ឋ​ខូឡូរ៉ាដូ ចាក់ចូល​ទៅ​ក្នុង​ឈូងសមុទ្រ​កាលីហ្វ័រញ៉ា គឺ​ជា​ប្រភពទឹក​ដ៏ចម្បងមួយ សម្រាប់​ប្រជាជន​ប្រមាណ​ជា ៤០លាននាក់ រស់នៅ​តាម​បណ្តារដ្ឋ​ នៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ទាំងតួទន្លេ ដៃទន្ល ព្រមទាំង​បឹង ដែល​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ទន្លេ ផ្តល់​ទឹក​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម​ ទឹកសម្រាប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​តាម​ផ្ទះ​ និង​នៅ​តាម​ទីក្រុង​សំខាន់ៗ​ផង ហើយ​ក៏​ជា​ប្រភព​ចម្បងមួយផងដែរ សម្រាប់​ការ​ផលិត​ថាមពលអគ្គិសនី តាមរយៈ​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី។ ក៏ប៉ុន្តែ ជាមួយ​នឹង​ការឡើងកម្តៅផែនដី ដែល​បង្កើត​ទៅជា​គ្រោះរាំងស្ងួត​ស្ទើរជាប្រចាំ នៅ​ក្នុងរយៈពេលប្រមាណ​ជា​ពីរទសវត្សរ៍​ចុងក្រោយ​នេះ កម្រិតកម្ពស់ទឹកក្នុងទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ​ចេះតែបន្ត​ធ្លាក់​ចុះ​ជារៀងរាល់​ឆ្នាំ ដោយ​​យោងតាម​ការសិក្សា​របស់​អ្នក​វិទ្យាសាស្រ្ត ចុះផ្សាយ នៅ​ក្នុង​ទស្សនាវដ្តី Nature កាល​ពីឆ្នាំទៅមិញ គេបានរកឃើញ​ថា នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ២០០០ ដល់​ឆ្នាំ២០២១​ តំបន់​នៅ​ប៉ែក​និរតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ទទួល​ទឹកភ្លៀង​តិច​បំផុត​មិន​ធ្លាប់​ឃើញ​មាន នៅ​ក្នុងរយៈពេល​យ៉ាងតិច ១២០០ឆ្នាំ​កន្លងទៅ ហើយ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​រដូវក្តៅ ឆ្នាំ២០២២​កន្លងទៅ​នេះ កម្រិត​កម្ពស់​ទឹកទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ បាន​ធ្លាក់​ចុះទាប​ខ្លាំង រហូត​ធ្វើ​ឲ្យទំនប់វារីអគ្គិសនី ក៏​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​​ការ​ខ្វះទឹក សម្រាប់​ដំណើរការ​ផលិតថាមពល​អគ្គិសនី។ ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ខ្វះទឹកនេះ ​ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​មានការ​​កាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់ទឹក ​​ភាពតានតឹង​ក៏​ត្រូវ​កើតមាន​ឡើង រវាង​បណ្តារដ្ឋ​ទាំង ៧ (Colorado, Wyoming, Utah, New Mexico, Arizona, California, Nevada) ដែលពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​លើ​ប្រភពទឹក ពី​ទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ។ រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋ​ទាំង ៧ ចរចា​គ្នា ស្វែងរក​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់​ទឹក​​ឲ្យ​បាន ២៥% ប្រៀបធៀបនឹង​តម្រូវការ​បច្ចុប្បន្ន។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចា​នេះ​ចេះតែ​បន្ត​អូសបន្លាយពេលរាប់ខែ ជាពិសេស គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា ជុំវិញ​សំណួរ​ថា តើ​រដ្ឋណា​ត្រូវ​មាន​ភារៈ​កាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់ទឹក ក្នុង​កម្រិតណា? ជារួម គេ​សង្កេតឃើញ​មាន​ការ​ប្រឈមមុខដាក់គ្នា រវាង​ម្ខាង​រដ្ឋ​កាលីហ្វ័រញ៉ា និង​ម្ខាងទៀត រដ្ឋ ៦ផ្សេងទៀត ដែល​ទាមទារ​ឲ្យ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ត្រូវ​មាន​ភារៈ​កាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់ទឹកច្រើន​ជាងគេ ដោយសារ​តែ​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​រដ្ឋ​កាលីហ្វ័រញ៉ា ដែល​ទាញយក​ទឹក​ពី​ទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ​មក​ប្រើប្រាស់​បាន​ច្រើន​ជាងគេ។ ប្រឈម​នឹង​ការជាប់គាំង​នេះ រដ្ឋាភិបាល​របស់​ចូ បៃដិន ក៏​ព្រមាន កាលពីខែ​មេសា​កន្លងទៅ​ថា ដើម្បី​ធានា​នូវ​ប្រភពផ្គត់ផ្គង់ទឹក​ដោយ​ចីរភាព​ពី​ទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​ឡើងកម្តៅផែនដី ការកាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់​ទឹក វា​គឺ​ជា​រឿងចាំបាច់​ដែល​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ដោយខាន​មិនបាន ដូច្នេះ ឬមួយ​រដ្ឋ​ទាំង ៧ ព្រមព្រៀងគ្នា​លើ​ការ​បែងចែក​កាតព្វកិច្ច​កាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់ទឹក​ដោយ​ខ្លួនឯង ឬមួយ រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​​នឹង​ជា​អ្នក​ចេញមុខ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ជាឯកតោភាគី កំណត់​កាតព្វកិច្ច​លើ​រដ្ឋ​ទាំង ៧។ នៅទីបំផុត ការព្រមព្រៀងគ្នា​មួយ​ត្រូវ​បាន​គេរកឃើញ កាល​ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដោយ​នៅ​ក្នុង​​នោះ រដ្ឋ​ចំនួន ៣ គឺ​កាលីហ្វ័រញ៉ា អារីសូណា និង​នេវ៉ាដា បាន​សុខចិត្ត​កាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់ទឹក​ឲ្យ​បាន ៣ពាន់៧រយលាន​ម៉ែត្រ​គូប ចាប់ពីពេលនេះ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ២០២៦​ខាងមុខ ពោលគឺ ស្មើ​នឹង​ប្រមាណ​ជា ១៣% នៃ​បរិមាណទឹក ដែល​រដ្ឋ​ទាំង ៣ ទាញយក​ពី​ទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ ក្នុងពេល​បច្ចុប្បន្ន។ នៅ​ក្នុង​បរិមាណ​ទឹក​ដែល​ត្រូវ​កាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់​នេះ ប្រមាណ​ជា ៣ភាគ៤ នឹង​ត្រូវ​ប៉ះប៉ូវមកវិញ ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ តាមរយៈ​ការ​ផ្តល់​លុយ ១ពាន់២រយលានដុល្លារ ទៅដល់​ប្រជាកសិករ ក៏ដូចជា​ប្រជាជន​ដែល​រស់នៅ​តាម​ទីក្រុង ហើយ​ដែល​ត្រូវ​កាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់ទឹក។ ចំណែក ១ភាគ៤​ផ្សេងទៀត គឺ​ជា​បន្ទុក​របស់​រដ្ឋ​ទាំង ៣។ នៅ​ក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​ព័ត៌មាន លោក​ប្រធានាធិបតី​ចូ បៃដិន បាន​សាទរ​កិច្ចព្រមព្រៀ​ងនេះ ដោយ​បាន​លើកឡើង​ថា វា​គឺ​ជា​ជំហាន​ដ៏សំខាន់​មួយ នៅ​ក្នុង​កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ដើម្បី​ការពារ​ស្ថិរភាព​នៃ​ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹក​នៅ​ក្នុងទន្លេ​ខូឡូរ៉ាដូ ប្រឈម​នឹង​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នក​វិទ្យាសាស្រ្ត​បាន​​លើកឡើង​ថា ការកាត់បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់ទឹក នៅ​ក្នុង​បរិមាណ ដែល​បានព្រមព្រៀងគ្នា​នេះ...

Duration:00:04:40

ហេតុអ្វីចិន និងឥណ្ឌាជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលឆ្នាំ២០២៣?

5/22/2023
វិបត្តិនៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារ បានក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅ ក្នុងការវាយតម្លៃអំពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន បន្ថែមពីលើបញ្ហាសកលនានាដែលពិភពលោកកំពុងប្រឈមស្រេចស្រាប់។ ដូច្នេះ ភាពមិនច្បាស់នៅតែមាន ក៏ប៉ុន្តែ អាស៊ីគឺជាតំបន់គន្លឹះក្នុងការជំរុញការស្ទុះងើបឡើងវិញនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣នេះ។ ក្នុងនោះ ប្រទេសចិន និងឥណ្ឌានឹងរួមចំណែកប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ តំបន់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក គឺជាតំបន់គន្លឹះ ក្នុងការជំរុញការស្ទុះងើបឡើងវិញនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣នេះ នៅពេលដែលពិភពលោកបច្ចុប្បន្ននៅបន្ដប្រឈមបរិបទសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាប់យ៉ឺននៅឡើយ។ នេះបើផ្អែកតាមការព្យាកររបស់ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិ (IMF)។ តំបន់អាស៊ីនឹងរួមចំណែកប្រហែល ៧០ភាគរយនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០២៣ ស្របពេលដែលតំបន់អឺរ៉ុបរួមចំណែកប្រមាណតែ ៧ភាគរយ និងតំបន់អាមេរិកតំណាងប្រហែល ១៤ភាគរយ។ ក្នុង​នោះ ចិន​តំណាង​ឱ្យ​ជិត ៣៥ភាគរយ ហើយ​ឥណ្ឌា​តំណាង​ឱ្យ​ជាង ១៥ភាគរយ។ ដូច្នេះ ប្រទេសធំទាំងពីរ គឺ ចិន និងឥណ្ឌាគឺជាសេចក្ដីសង្ឃឹមនៃដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចសកល។ របាយការណ៍ “ទស្សនវិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់” ចុងក្រោយបំផុតរបស់ស្ថាប័នអន្ដរជាតិ IMF បានពិពណ៌នាថា តំបន់អាស៊ីគឺជាតំបន់ដែលមានភាពធន់ និងមានថាមពលសេដ្ឋកិច្ចប្រសើរជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​នៅ​អាស៊ី និង​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ត្រូវ​​គេ​ព្យាករ​ណ៍ថា​នឹង​កើន​ឡើង​ដល់ប្រមាណ ៤,៦ភាគរយ​នៅ​ឆ្នាំ​នេះ ពី ៣,៨ភាគរយ​កាល​ពី​ឆ្នាំ​មុន។ ហេតុអ្វីតំបន់អាស៊ីរួមចំណែកខ្ពស់បែបនេះ? មូលហេតុចម្បងដែលអាស៊ីរួមចំណែកខ្លំាងដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក គឺការបើកដំណើរការឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិន។ ការបើកចំហរនេះនឹងធ្វើឱ្យមានការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ទូទៅ ហើយវាអាចជំរុញដល់កំណើននៃការប្រើប្រាស់នៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីទាំងមូល និងពិភពលោកផងដែរ។ នាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ តម្រូវការ និងការប្រើប្រាស់សកលមានការធ្លាក់ចុះច្រើន នៅក្នុងកម្រិតពិភពលោក។ ទោះជាយ៉ាងណា ​តំបន់អាស៊ី​ក៏​ត្រូវប្រឈម​ជាមួយបញ្ហា​សំខាន់ៗផង​ដែរ។ នៅក្នុងរយៈពេលខ្លី ការព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាអតិផរណា ឬការឡើងថ្លៃទំនិញជាទូទៅ តាមរយៈការអនុវត្តយោបាយរូបិយវត្ថុ និងនយោបាយសារពើពន្ធដែលកាន់តែមានកម្រិតតឹងតែង អាចនឹងធ្វើឱ្យកំណើនសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ។ ជាភាសាសាមញ្ញ នៅពេលដែលប្រទេសមួយអនុវត្តនយោបាយតឹងតែង គឺគេសំដៅ ដល់ការចាយវាយរបស់រដ្ឋ និងទីផ្សារមានការប្រយ័ត្នប្រយែងខ្ពស់ ឬគេចាយតែទៅលើអ្វីដែលចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ។ ធនាគារកណ្ដាលនៃបណ្ដាប្រទេសលើពិភពលោកធ្វើបែបនេះដើម្បីព្យាយាមរក្សាកម្រិតអតិផរណាគោលដៅប្រមាណ ២ភាគរយ និងរក្សាស្ថិរភាពបំណុលសាធារណៈ ពោលគឺដើម្បីកុំឱ្យទំនិញឡើងថ្លៃពេក ហើយប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជន។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីមិនសូវរងផលប៉ះពាល់ធំដុំនោះទេ ប្រឈមជាមួយភាពចលាចលនៅក្នុងវិស័យធនាគារ និងហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើតឡើងនាពេលថ្មីៗនេះ នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។ ជាឧទាហរណ៍ បញ្ហារបស់ធនាគារស៊្វីស និងធនាគារនៅអាមេរិក។ ក៏ប៉ុន្តែ តំបន់អាស៊ីត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាំងផងដែរពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានៃការកើនឡើងនូវបំណុលគ្រួសារ និងបំណុលសហគ្រាសដែលមានកម្រិតកាន់តែខ្ពស់។ ក្នុងរយៈពេលវែងជាងនេះ សេដ្ឋកិច្ចចិននឹងបន្ដជាប្រភពនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ក៏ប៉ុន្តែភាគរយរួមចំណែកអាចនឹងធ្លាក់ចុះ ហើយប្រទេសឥណ្ឌាកាន់តែរួមចំណែកខ្ពស់។ អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ សេដ្ឋកិច្ចចិនគឺជាក្បាលម៉ាស៊ីនដ៏ចម្បងនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់ និងសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចសកលលោកទាំងមូល។ ក៏ប៉ុន្ដែ សេដ្ឋកិច្ចចិនអាចនឹងថយចុះជាងនេះ ព្រោះថាចិនត្រូវប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាប្រជាសាស្រ្តដែលប្រជាជនចិនកាន់តែមានវ័យចំណាស់ច្រើន អត្រាកំណើតធ្លាក់ចុះ កម្លាំងពលកម្មនៃមនុស្សពេញស័យធ្លាក់ចុះ ហើយនិងការធ្លាក់ចុះនៃផលិតភាពក្នុងប្រទេសចិន។ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុបង្ហាញភាពផុយស្រួយ ងាកទៅមើលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជារួមវិញ ពិភពលោកគឺនៅមានស្ថានភាពមិនច្បាស់លាស់នៅឡើយ ចំពេលដែលពិភពលោកត្រូវបន្ដប្រឈមភាពចលាចលក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ អតិផរណាខ្ពស់ ឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែននៅតែបន្ដមានវត្តមាន និងវិបត្តិជំងឺកូវីដ១៩ដែលមានរយៈពេលបីឆ្នាំមកហើយ។ នេះបើយោងតាមការវាយតម្លៃនៅក្នុង របាយការណ៍ចេញផ្សាយថ្មីរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិ។ ក្រៅពីបញ្ហាដែលមានស្រេចស្រាប់ដូចរៀបរាប់ខាងលើ អ្វីដែលពិភពលោកត្រូវប្រឈមថ្មីគឺ វិបត្តិនៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារ។ របាយការណ៍បានបង្ហាញអំពីភាពងាយរងគ្រោះក្នុងវិស័យធនាគារ ដែលបានក្លាយជាចំណុចត្រូវផ្តោតជាសំខាន់ ហើយការភ័យខ្លាចនៃការឆ្លងវិបត្តិនេះទៅប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុទាំងមូល រួមទាំងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនធនាគារ ក៏បានក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅផងដែរ៕

Duration:00:04:39

តើអ្វីទៅជាដំណោះស្រាយស្នើឡើងដោយអ.ស.ប.ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានដោយប្លាស្ទិក?

5/17/2023
ការបំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​សារធាតុ​ប្លាស្ទិក គឺ​ជា​បញ្ហា​​ដ៏ចម្បងមួយ ដែល​ពិភពលោក​កំពុង​ប្រឈម។ ក៏ប៉ុន្តែ កាលពីថ្ងៃអង្គារ កម្មវិធីបរិស្ថាន​សហប្រជាជាតិ​បាន​ចេញផ្សាយ​នូវរបាយការណ៍មួយ ដោយ​បាន​ស្នើឡើង​នូវ​វិធានការ​ចាំបាច់​មួយ​ចំនួន ដែល​​អាច​នឹង​ជួយ​​​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុលបរិស្ថាន​ ​ដោយ​ប្លាស្ទិក បានរហូតដល់​ទៅ ៨០% នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​ នៅ​ត្រឹម​ឆ្នាំ២០៤០​ខាងមុខ។ តើ​ដំណោះស្រាយបញ្ហា​ប្លាស្ទិក​ ដែល​ស្នើឡើង​ដោយ​អ.ស.ប.​នេះ មាន​​អ្វីខ្លះ? ការបំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​សារធាតុ​ប្លាស្ទិក គឺ​ជា​បញ្ហា​ចម្បង ដែល​កើតឡើង នៅស្ទើរតែ​គ្រប់​ទីកន្លែង រាប់​ចាប់តាំង​ពី​នៅ​ក្នុង​ទឹក ទាំងក្នុងមហាសមុទ្រ ទៅដល់​តំបន់​អាក់ទិក និង​ទាំង​នៅ​ក្នុង​​ខ្យល់ ដែល​យើង​ដកដង្ហើម។ គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ២០២១​កន្លងទៅ ត្រឹមតែ​ក្នុងមួយឆ្នាំ ផលិតផលប្លាស្ទិក ដែល​យើងប្រើតែម្តង​រួចហើយ​បោះចោល បាន​បង្កើត​ជា​សំណល់​ប្លាស្ទិក​រហូតដល់ទៅ​ ១៣៩លានតោន នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។ ហើយ​គេ​ព្យាករ​ថា ប្រសិនបើ​គ្មាន​ចំណាត់ការ​អ្វីទេនោះ ការផលិត​ប្លាស្ទិក​នៅ​ទូទាំងពិភពលោក​នឹង​ត្រូវកើនឡើង​១ជា៣ នៅ​​ត្រឹម​ឆ្នាំ២០៦០​ខាងមុខ បង្កើត​ជា​បញ្ហា​បំពុល​បរិស្ថាន​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ះពាល់​​ទៅដល់​សុខភាព​របស់​មនុស្ស និង​ទាំង​ប្រព័ន្ធ​អេកូឡូហ្ស៊ី​នៃ​ជីវៈចម្រុះ ហើយ​ក៏​អាច​ប៉ះពាល​់ផងដែរ ទៅដល់​​អាកាសធាតុលើ​ភពផែនដី។ ហេតុដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​វាគឺ​ជារឿងចាំបាច់ ដែលគេ​ត្រូវ​ចាប់ផ្តើម​បង្កើន​កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង កាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើ​​ផលិតផលប្លាស្ទិក​ ចាប់តាំង​ពីពេលនេះ​ទៅ ហើយ​នៅ​ក្នុង​អានុសាសន៍​លើកឡើង នៅ​ក្នុងរបាយការណ៍​របស់​អ.ស.ប. គេ​អាច​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក​នេះ តាមរយៈ​យុទ្ធសាស្រ្ត​ចំនួន​ ៣៖ ​ប្រើ​ផលិតផលតែមួយ​​ឲ្យ​បានច្រើន​ដង កែច្នៃផលិតផល ​ដែលលែងប្រើ និង​ស្វែងរកផលិតផលជំនួស​ប្លាស្ទិក។ យោងតាម​របាយការណ៍​របស់​អ.ស.ប. ​ការកាត់បន្ថយ​ផលិតផលប្លាស្ទិក ដែល​ប្រើ​តែម្តង​បោះចោល ហើយ​​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រើ​ផលិតផលតែមួយ​ឲ្យ​បាន​ច្រើន​ដង រួមមានជាអាទិ៍ ជំរុញ​ការ​ផលិត​និង​ប្រើប្រាស់​ដប​ដែលអាចចាក់បំពេញ​ឡើងវិញ កាត់បន្ថយ​ការ​លក់ទំនិញ​ដោយ​វេចខ្ចប់ និង​បង្កើតយន្តការ​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើប្រាស់​បង្វិល​សម្បកដប ឬ​កញ្ចប់​ទំនិញ​​ទៅ​រោងចក្រវិញ ជាដើម អាច​នឹង​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុលបរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក បាន​ប្រមាណ​ជា ៣០% នៅត្រឹម​ឆ្នាំ២០៤០​ខាងមុខ។ ការកាត់បន្ថយ​ការបំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក ២០% បន្ថែម​ទៀត គឺ​អាច​ធ្វើ​ទៅបាន តាមរយៈ​ការ​ជំរុញ​ការ​ច្នៃផលិតផលប្លាស្ទិក​ដែល​ប្រើរួច ហើយការជំរុញ​ការច្នៃផលិតផលប្លាស្ទិក​នេះ​អាច​ធ្វើ​ទៅបាន​តាមរយៈ​ការ​ដាក់ចេញ​នូវ​គោលនយោបាយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​វិស័យ​កែច្នៃសំណល់​ប្លាស្ទិក ក្លាយ​ជា​ម៉ូដែល​សេដ្ឋកិច្ចមួយ ដែល​អាច​ផ្តល់​នូវ​ប្រាក់ចំណេញ ដើម្បី​លើកទឹកចិត្ត​ដល់​វិស័យ​ឯកជន។ គោលនយោបាយ​នេះ រួមមាន​ជា​អាទិ៍ ការលុបចេញ​នូវ​រាល់​ការឧបត្ថម្ភ​របស់​រដ្ឋ​ចំពោះ​វិស័យ​ថាមពល​ផូស៊ីល ពីព្រោះ​ថា ការឧបត្ថម្ភ​របស់​រដ្ឋ នៅ​ក្នុងវិស័យ​នេះ វាធ្វើ​ឲ្យ​​ថាមពល​ផូស៊ីល​មាន​តម្លៃ​ទាប ហើយ​នៅពេល​ដែល​តម្លៃថាមពល​ផូស៊ីល​ទាប វា​មិន​ត្រឹមតែ​ជា​កត្តា​ជំរុញ​ការបញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ វាក៏​ជា​កត្តា​ចម្បងមួយ​ផងដែរ ជំរុញ​​​ការ​ផលិត​​ប្លាស្ទិក​ថ្មីៗ​ ដោយសារ​តែ​វាមាន​ថ្លៃដើម​ទាប។ ដូច្នេះ ការលុបចោល​ការឧបត្ថម្ភ​របស់​រដ្ឋ នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ថាមពល​ផូស៊ីល​នេះ វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​​ថ្លៃផលិត​ត្រូវ​កើនឡើង ហើយ​នៅពេល​ដែល​ការ​ផលិត​ប្លាស្ទិក​ថ្មីៗ មាន​ថ្លៃ​ដើម​កាន់តែ​​ខ្ពស់ វា​អាច​​នឹង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​យក​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​ដែល​ប្រើ​រួច​ទៅ​កែច្នៃ​បាន​កាន់តែច្រើន ដោយសារ​តែ​វា​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​សកម្មភាព ដែល​អាច​ផ្តល់​នូវ​ផលចំណេញ​បាន​ច្រើន​ជាង។ យុទ្ធសាស្រ្ត​ទី៣ គឺ​ការ​ប្រើសារធាតុផ្សេង​​ជំនួស​ឲ្យ​ការ​ប្រើ​ប្លាស្ទិក ដូចជា​ប្រើប្រអប់ ឬ​ការវេចខ្ចប់ ដោយប្រើ​ក្រដាស ឬ​សារធាតុផ្សេងទៀត ដែល​អាច​រំលាយ ឬ​បំប្លែងបាន គឺ​អាច​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក​បាន ១៧% បន្ថែម​ទៀត។ ដូច្នេះ គិតជាសរុប យុទ្ធសាស្រ្ត​ទាំង​៣នេះ អាច​នឹង​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុល​បរិស្ថាន​ដោយ​ប្លាស្ទិក បាន​រហូតដល​់ទៅ​ជិត ៨០% នៅ​ត្រឹម​ឆ្នាំ២០៤០​ខាងមុខ។ និយាយ​សង្ខេប​ជា​សរុប​ដោយ​ខ្លីមកវិញ យុទ្ធសាស្រ្ត​កាត់បន្ថយ​ការបំពុល​ដោយ​ប្លាស្ទិក ដែល​ស្នើឡើង​ដោយ​អ.ស.ប. មាន​មូលដ្ឋាន​នៅលើ​គោលគំនិត​ដ៏ចម្បងមួយ គឺ​ចៀសវាង​ការប្រើ​ផលិតផលប្លាស្ទិក​ណា​ដែល​មិនចាំបាច់ ឬ​ដែល​អា​ចចៀសរួច ចំណែក​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​ដែល​ចាំបាច់ ហើយ​មិន​អាច​ចៀសរួច ​ត្រូវ​បង្កើន​ការ​ប្រើផលិតផលតែមួយ​​ឲ្យ​បានច្រើន​ដង និង​យក​ផលិតផលដែល​ប្រើលែងកើត​ទៅ​កែច្នៃ ពោលគឺ ជំរុញ​សេដ្ឋកិច្ច​វិលជុំ (Circular Economy)។ យោងតាម​កម្មវិធី​បរិស្ថាន​​សហប្រជាជាតិ ការអនុវត្ត​វិធានការ ជំរុញ​សេដ្ឋកិច្ច​វិលជុំ​នេះ ទាមទារឲ្យ​មាន​ការ​វិនិយោគច្រើន រហូតដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ៦៥ពាន់លាន​ដុល្លារ​ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ក៏ប៉ុន្តែ...

Duration:00:05:46

ចិនកំពុងបន្ថែមមន្តស្នេហ៍នៅអាស៊ីកណ្តាល ខណៈដែលរុស្ស៊ីកំពុងជាប់ដៃនៅក្នុងសង្រ្គាមអ៊ុយក្រែន

5/16/2023
នៅ​ថ្ងៃទី១៨ និង​ទី១៩ ឧសភា​ខាង​មុខ ចិន​នឹង​បើក​កិច្ចប្រជុំកំពូល​ចិន -អាស៊ីកណ្តាល​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ស៊ីអាន។ កម្មវត្ថុ​នៃ​កិច្ចប្រជុំកំពូល​មួយ​នេះ គឺ​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​នូវ​គម្រោង​ខ្សែក្រវ៉ាត់ និង​ផ្លូវ​ដែល​ផ្តួចផ្តើម​ដោយ​ប្រធានាធិបតី​ចិន​លោក​ស៊ី ជីនពីង​កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០១៣។ កិច្ចប្រជុំកំពូល​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​សង្រ្គាម​រុស្ស៊ី​ឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន ហើយ​សង្រ្គាម​មួយ​នេះ​ជា​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​ខ្លាំង​ដើម្បី​ឲ្យ​ចិន​អាច​បន្ថែម​មន្តស្នេហ៍​លើ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល​ដែល​ជា​អតីត​សាធារណរដ្ឋ​សហភាពសូវៀត។ តើ​មន្តស្នេហ៍​របស់​ចិន​មាន​អ្វី​ខ្លះ និង​ថា តើ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល​គិត​យ៉ាង​ម៉េច​រវាង​ជម្រើស​នៅ​ជាមួយ​ចិន និង​នៅ​ជាមួយ​រុស្ស៊ី? ក្នុង​នាម​ជា​អតីត​សាធារណរដ្ឋ​សហភាព​សូវៀត​មែន តែ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល​ជា​ទីកន្លែង​មួយ​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​គម្រោង​ខ្សែក្រវ៉ាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​ចិន។ ផ្តួចផ្តើម​ដោយ​ប្រធានាធិបតី​ចិន​លោក​ស៊ី ជីនពីង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៣ គម្រោង​ខ្សែក្រវ៉ាត់ និង​ផ្លូវ​ជា​កម្មវិធី​នៃ​ការ​ពង្រីក​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​របស់​ចិន​ទៅ​កាន់​បរទេស​តាម​រយៈ​ការ​សាងសង់​ផ្លូវ​គោក ផ្លូវដែក ឬ​កំពង់ផែ។ តាម​រយៈ​គម្រោង​មួយ​នេះ ចិន​បាន​យល់​ព្រម​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ​ខ្ចីលុយ​ដោយ​មិន​យក​ការប្រាក់ ឬ​យក​ការប្រាក់​តិចតួច។ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​និយាយ​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល គេ​ចង់​សំដៅ​លើ​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន តាហ្ស៊ីគីស្ថាន តួកមេនីស្ថាន និង​អូសបេគីស្ថាន។ ចិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​ខ្លួន​ជាមួយ​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំង​នេះ​មាន​ទឹកប្រាក់​ដល់​ទៅ ៧០ ០០០លានដុល្លារ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២២ និង​បាន​ហាក់​ឡើង​ចំនួន ២២% នៅ​ត្រីមាស​ទី១ ឆ្នាំ ២០២៣។ នេះ ស បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ជំនួញ​រវាង​ចិន និង​អាស៊ីកណ្តាល​កំពុង​មាន​ដំណើរ​ដោយ​រលូន និង​ទទួល​បាន​ផល​ល្អ​ដែល​គ្មាន​ភាគី​ណា​មួយ​អាច​និយាយ​ផ្ទុយ​ពី​នេះ​បាន​ឡើយ។ ចំណែក​ក្រុម​អ្នកវិភាគ​បាន​យល់​ឃើញ​ថា សង្រ្គាម​រុស្ស៊ី​ឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន​ជា​ឱកាស​មួយ​បន្ថែម​ទៀត​ដើម្បី​រុញ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ឲ្យ​ងាក​រក​ចិន​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ជាង​មុន ពិសេស​ចង់​បាន​ការ​ធានា​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ការទូត។ ពិត​ណាស់ ក្នុង​នាម​ជា​អតីត​សាធារណរដ្ឋ​សហភាព​សូវៀត បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល​បាន និង​កំពុង​បន្ត​មាន​ទំនាក់ទំនង​ប្រពៃណី រួម​ទាំង​វប្បធម៌​ជាមួយ​រុស្ស៊ី​សព្វថ្ងៃ។ តែ​គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​និយាយ​ទេ​ថា នៅ​ពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី​លោក​ពូទីន​បាន​សម្រេច​ប្រើ​កម្លាំងទ័ព​ចូល​ឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន មាន​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ខ្លះ​បាន​ផ្តើម​ព្រួយបារម្ភ​ពី​បូរណភាព និង​អធិបតេយ្យភាព​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ចោទ​ជា​សំណួរ​ថា តើ​នៅ​ថ្ងៃ​ណា ខែ​ណា និង​ឆ្នាំ​ណា​ទៅ​ដែល​ខ្លួន​នឹង​ទទួល​វាសនា​ដូច​អ៊ុយក្រែន?។ ដូច្នេះ​សម្រាប់​ចិន វា​ជា​ឱកាស និង​ជា​ពេល​វេលា​ដែល​មាន​អំណោយ​ផល​ល្អ​ណាស់​សម្រាប់​អូសទាញ និង​ផ្តល់​សន្ទុះ​បន្ថែម​នូវ​គម្រោង​ខ្សែក្រវ៉ាត់ និង​ផ្លូវ​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល។ គួរ​បញ្ជាក់​ថា​សព្វថ្ងៃ​នេះ មាន​គម្រោង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ខ្លះ​កំពុង​ជាប់គាំង​ក្រោម​ហេតុផល​ផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង ភាព​ជាប់គាំង​លើ​គម្រោង​សាងសង់​ផ្លូវដែក​ដែល​ត ភ្ជាប់​រវាង​ចិន​ជាមួយ​កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន និង​អូសបេគីស្ថាន​ក្នុង​តម្លៃ ៦ ០០០លានដុល្លារ ឬ​មួយ​ក៏​ការ​ពង្រីក​បន្ថែម​នូវ​បំពង់បង្ហូរ​ប្រេង​រវាង​ចិន និង​អាស៊ីកណ្តាល​ជា​ដើម។ តាម​អ្នកជំនាញ​លោកស្រី​ណាហ្ស៊ី កាសេណូវ៉ា អាស៊ីកណ្តាល និង​ចិន​មាន​ចំណង​រវាង​គ្នា​ដោយ​ការ​មាន​ព្រំដែន​រួម និង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​យូរអង្វែង។ ប្រវត្តិសាស្រ្ត​យូរ​អង្វែង​រវាង​ចិន និង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ដែល​លោកស្រី​ណាហ្ស៊ី​ចង់​និយាយ គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ផ្នែក​សន្តិសុខ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​ការ​អភិវឌ្ឃន៍។ ដូច្នេះ​សម្រាប់​លោកស្រី​ណាហ្ស៊ី ការ​ដែល​ចិន​រំកិល​ទៅ​កាន់​អាស៊ីកណ្តាល​ជា​រឿង​ធម្មតា និង​មាន​ភាព​ស៊ីសង្វាក់​គ្នា។ ក៏​ប៉ុន្តែ ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មិន​ចេះ​តែ​មាន​ដំណើរ​ដោយ​រលូន គ្មាន​ឧបសគ្គ និង​អាច​ទទួល​យក​បាន​ពី​ប្រជាជន​គ្រប់​រូប​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នោះ​ឯណា។ ជាក់ស្តែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៩ មាន​ផ្ទុះ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​ចិន​នៅ​កាហ្សាក់ស្ថាន ហើយ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​ចិន​ក៏​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន​ដែរ។ កំហឹង និង​ក្តីបារម្ភ​របស់​ពួក​គេ គឺ​ខ្លាច​ចិន​ប្រើ​ឥទ្ធិពល​ដើម្បី​ចូល​ជ្រៀតជ្រែក​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់​ប្រទេស​ពួក​គេ។ កំហឹង​ប្រឆាំង​នឹង​ចិន​របស់​ពួក​គេ​បន្ទាប់​ទៀត គឺ​ការ​ដែល​ចិន​បាន និង​កំពុង​បន្ត​ធ្វើ​បាប​ជនជាតិ​ភាគតិច​អ៊ុយហ្គួរ​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ក្នុង​ខេត្ត​ស៊ីនជាំង។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា វប្បធម៌ និង​ភាសា​របស់​ជនជាតិ​ភាគតិច​អ៊ុយហ្គួរ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ពលរដ្ឋ​ភាគច្រើន​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល។ តាម​ពិត តម្រូវការ​វិនិយោគ​បរទេស មិន​ថា​ពី​ចិន...

Duration:00:06:00

តើបក្សប្រឆាំងថៃអាចនឹងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះបានដែរឬទេ?

5/16/2023
លទ្ធផលបោះឆ្នោត​ថៃ​បាន​បង្ហាញ​យ៉ាងជាក់ច្បាស់​ថា គណបក្ស​ប្រឆាំង​ទទួល​បាន​សំឡេង​នាំមុខ​យ៉ាងដាច់ឆ្ងាយ ធៀបទៅនឹង​គណបក្ស​កាន់អំណាច ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​កងទ័ព។ លទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះ គូសបញ្ជាក់​អំពី​ចលនាប្រជាពលរដ្ឋថៃ ដែលច្រានចោល​ការដឹកនាំ​ដោយ​កងទ័ព​ ហើយ​ចង់​បាន​នូវការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ថ្មី ក៏ប៉ុន្តែ សំណួរនៅតែ​ចោទឡើង​ថា គណបក្ស​ប្រឆាំង​ពិតជា​អាច​រួមគ្នា​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ ហើយ​បិទបញ្ចប់​សករាជ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ស្និទ្ធ​នឹង​កងទ័ព​បាន​ដែរ​ឬទេ? កាលពីថ្ងៃចន្ទ គណៈកម្មការ​បោះឆ្នោត​ថៃ បាន​ប្រកាស​ឲ្យដឹងថា ការ​រាប់សន្លឹកឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​​ធ្វើ​ចប់សព្វគ្រប់ ហើយ​លទ្ធផល​បង្ហាញ​ថា គណបក្ស​កាវក្លៃ ឬ « Move Forward » តាមភាសាអង់គ្លេស គឺ​ជា​គណបក្ស​នាំមុខគេ ដោយ​ទទួល​បាន​អាសនៈ​​ចំនួន ១៥១ នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា។ ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​របស់​គណៈកម្មការ​បោះឆ្នោត លោក ភិថា លីមចៈរើនរ៉ាត់ (Pita Limjaroenrat) ​ប្រមុខដឹកនាំ​គណបក្ស​កាវក្លៃ បាន​ប្រកាស​​អំពី​ការ​ចងសម្ព័ន្ធមិត្ត​​​ជាមួយ​គណបក្ស​ភឿថៃ ដែល​មាន​ចំនួន​អាសនៈ​ស្ថិត​នៅ​លំដាប់ទី២ និង​បូករួម​ជាមួយ​នឹង​គណបក្ស​តូចៗ​ចំនួន ៤ផ្សេងទៀត ដើម្បី​រួមគ្នា​បង្កើត​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ។ គណបក្ស​ទាំង ៦នេះ មាន​អាសនៈ​បូកបញ្ចូលគ្នា រហូតដល់​ទៅ ៣០៩​អាសនៈ ពោលគឺ​ជា​ចំនួន​ភាគច្រើន​លើសលុប រហូតដល់​ទៅ​ជាង ៦០% នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា ដែល​មាន​អាសនៈ​សរុប​ចំនួន ៥០០។ ក៏ប៉ុន្តែ បើទោះជា​យ៉ាងនេះ​ក៏ដោយ សម្ព័ន្ធមិត្ត​បក្ស​ទាំង ៦​នេះ ក៏​នៅតែមិនប្រាកដ​ថា​នឹង​អាច​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​បាន​នោះដែរ។ ចំណោទ​ គឺ​នៅត្រង់​ថា យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ដែល​តាក់តែងឡើង​ដោយ​របបសឹក ការបង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​​ចាំបាច់​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ការបោះឆ្នោត​ នៅ​ក្នុង​សភា​ទាំងពីរ​រួមគ្នា គឺ​រដ្ឋសភា និង​ព្រឹទ្ធសភា ដោយ​គិត​ជាសរុប គេ​ត្រូវការ​សំឡេង​​រហូត​ដល់​ទៅ ៣៧៦ឯណោះ ក្នុងចំណោម​សមាជិកសរុប ៧៥០​ក្នុង​សភា​ទាំងពីរ ទើប​អាច​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បាន។ ដូច្នេះ ក្រុមប្រឆាំង​នៅ​ត្រូវការ​សំឡេងគាំទ្រ ៦៧​សំឡេងទៀត ទើប​អាច​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បាន ក្នុងពេលដែល​សមាជិកព្រឹទ្ធសភា​ទាំង ២៥០​រូប សុទ្ធតែ​ត្រូវបាន​តែងតាំង​ឡើង​ដោយ​របបសឹក។ មែនទែនទៅ ខាងក្រុមយោធា ថ្វីដ្បិត​តែ​ទទួល​បាន​សំឡេង​តិចតួច​នៅ​ក្នុងការ​បោះឆ្នោត ពោលគឺ ទទួល​បាន​អាសនៈ​​ប្រមាណ​ត្រឹម ១៥% នៅ​រដ្ឋសភា ក៏ប៉ុន្តែ ក៏​នៅតែ​​អាច​មាន​ផ្លូវ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះបាន​ដែរ។ គណបក្ស​ទាំងពីរ ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​ក្រុម​យោធា គឺ​គណបក្ស​ផាឡាំងប្រាឆារ៉ាត់ ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​របបសឹក កាល​ពី​ឆ្នាំ២០១៨ ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​ដឹកនាំ​ដោយ​ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ ប្រាវីត វង់ស៊ុវ៉ាន់ និង​គណបក្ស​ដែល​លោក​ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា ទើបនឹង​បំបែក​​ចេញទៅបង្កើតថ្មី គឺ​​គណបក្ស​រួមថៃសាងឆាត ទទួល​បាន​អាសនៈ​សរុប​បញ្ចូល​គ្នា ចំនួន ៧៦អាសនៈ ហើយ​បើ​គេបូកបន្ថែម​ជាមួយ​សំឡេង​នៅ​ព្រឹទ្ធសភា​ចំនួន ២៥០​ទៀត ខាង​ក្រុម​យោធា ត្រូវការ​សំឡេង​គាំទ្រ​តែ ៥០សំឡេងទៀត​ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល។ ខាងយោធា​ត្រូវការ ៥០​សំឡេង ចំណែក​ខាង​ក្រុមប្រឆាំង​ត្រូវការ ៦៧​សំឡេង ដូច្នេះ នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រទាញប្រទង់គ្នា​នេះ មាន​គណបក្សមួយ​ដែល​អាច​នឹង​ដើរតួនាទី​សំខាន់ គឺ​គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ។ គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ​ ជា​គណបក្ស​ដែល​ទទួល​បាន​សំឡេង​គាំទ្រ​ច្រើន ក្នុងលំដាប់ទី៣ ក្នុងការ​បោះឆ្នោត​កាល​ពីថ្ងៃ​អាទិត្យ ដោយ​ទទួល​បាន​​ ៧០​អាសនៈ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើ​គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ​ចូលរួម​​ក្នុង​បក្សសម្ព័ន្ធក្រុមប្រឆាំង គេ​ប្រាកដ​ជា​នឹង​អាច​មាន​សំឡេង​ភាគច្រើន​គ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​បាន បើទោះបី​ជា​គ្មាន​សំឡេង​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​សមាជិកព្រឹទ្ធសភា។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ ប្រសិនបើ​គណបក្ស​ភូមិចៃ​​ទៅ​រួមដៃ​ជាមួយ​គណបក្ស​ផាឡាំងប្រាឆារ៉ាត់ និង​គណបក្ស​រួមថៃសាងឆាត ហើយ​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ទាំង ២៥០​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ ខាង​យោធា​អាច​នឹង​មាន​សំឡេង​គ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ បើទោះបី​ជា​ពួកគេ​ជា​គណបក្ស​សំឡេង​ភាគតិច នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា។ គួរកត់សម្គាល់ថា គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ ដែល​មាន​ឫសគល់ដំបូង​ចេញ​ពី​គណបក្ស​ថៃរ៉ាក់ថៃ​របស់​លោក​ថាក់ស៊ីន បាន​បំបែក​ខ្លួនចេញ​ទៅ​បង្កើត​បក្ស​ថ្មី កាល​ពី​ឆ្នាំ២០០៨​កន្លងទៅ ក្រោយ​ពី​គណបក្ស​ស្និទ្ធិនឹង​លោក​ថាក់ស៊ីន​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ​សម្រេច​រំលាយចោល។ ចាប់តាំង​ពីពេលនោះមក គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ និង​ក្រុម​ស្និទ្ធិ​នឹង​លោក​ថាក់ស៊ីន ថ្វីដ្បិត​តែ​ធ្លាប់មាន​គោលនយោបាយ​ស្រដៀងគ្នា​ ក៏ប៉ុន្តែ តែងតែ​​ដើរផ្លូវ​បញ្ច្រាស់គ្នា ដោយនៅឆ្នាំ២០០៨ គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ​បាន​ទៅ​ចូលរួម​ធ្វើ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​ជាមួយ​លោក​អាភិស៊ីត វេចាជីវ៉ា ដែល​ជា​គូប្រជែង​របស់​ក្រុមលោក​ថាក់ស៊ីន ហើយ​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​កាល​ពី​ឆ្នាំ២០១៩​កន្លងទៅនេះ ភូមិចៃថៃ​បាន​ទៅ​ចូលរួម​ធ្វើ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​ជាមួយ​នឹងក្រុមយោធា ដោយ​ប្រមុខដឹកនាំ​គណបក្ស​ភូមិចៃថៃ​បច្ចុប្បន្ន គឺ​លោក អនុធីន ឆានវីរៈគូន បានកាន់តំណែង​ជា​ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី...

Duration:00:05:34

លោក​ថាក់ស៊ីន​គ្រោង​ត្រលប់​ចូលប្រទេសខណៈដែលគណបក្ស​ភឿថៃ​របស់កូនស្រីកំពុងឡើងកូដប្រជាប្រិយ

5/9/2023
នៅប្រទេស​ថៃ ថ្ងៃបោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​សភាថ្មី​កាន់តែខិតជិតមកដល់ នៅថ្ងៃអាទិត្យ​ទី ១៤​ឧសភាខាងមុខ។ ខណៈពេល​ដែល​គណបក្ស​ភឿថៃ របស់​លោកស្រី ភែថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ ជាកូនស្រី​កំពុង​មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង និងសង្ឃឹម​ឈ្នះសន្លឹកឆ្នោត​ភ្លូកទឹកភ្លូកដី នៅថ្ងៃ​អាទិត្យ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តី លោកថាក់ស៊ីន ដែលកំពុង​និរទេសខ្លួន នៅក្រោយ​រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០០៦ ​បាន​បង្ហោះសារធ្វីតធ័រ កាលពីថ្ងៃ​អង្គារ​ម្សិលមិញថា លោក​មានគម្រោង​ចង់វិលត្រលប់​ចូលប្រទេសថៃវិញ នៅខែ​កក្កដា​ខាងមុខ។ តើការវិលត្រលប់​របស់​លោកថាក់ស៊ីន​ជាលាភ ឬ​ជាគ្រោះ សម្រាប់​អនាគត​គណបក្ស​ភឿថៃ? នៅក្នុង​សារធ្វីត​កាលពីថ្ងៃអង្គារ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ លោកថាក់ស៊ីន ដែលបានរត់និរទេសខ្លួន​ទៅនៅទីក្រុង​ឌូបៃ ជិត២ទសវត្សរ៍​បាន​សរសេរ​ថា លោក​គ្រោង​ចង់​វិលត្រលប់​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ថៃវិញ ដើម្បី​ទៅមើល​ថែចៅ ព្រោះថា​នៅថ្ងៃទី​២៦​កក្កដា ខាងមុខ លោកនឹង​មាន​អាយុ ៧៤ឆ្នាំ។ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ​ដែលត្រូវ​ក្រុមយោធា​ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់​ពីតំណែង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦ មុន​នឹង​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​នៅបរទេស នៅបានអះអាងថា លោក​ត្រៀមខ្លួន​ដើម្បីតទល់ នៅ​ចំពោះមុខ​តុលាការថៃ ដែលធ្លាប់បាន​កាត់ទោស​កំបាំងមុខ ឲ្យលោក​ជាប់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ ក្នុងសំណុំរឿងរំលោភអំណាច។ ការចោទប្រកាន់ដែលលោក​ថាក់ស៊ីនធ្លាប់​បាន​បដិសេធទាត់ចោល។ នៅក្នុង​សារធ្វីតធ័រ លោកថាក់ស៊ីនអាចលើកយក​បញ្ហា​គ្រួសារ និងវ័យចំណាស់របស់លោក​មកធ្វើ​ជា​ហេតុផល​ដើម្បីចង់​វិលត្រលប់​ចូលស្រុក នៅក្រោយ រត់និរទេស​ខ្លួន អស់១៧ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់អ្នកវិភាគ ការប្រកាស​របស់​លោកថាក់ស៊ីន ដែលជាអ្នកនយោបាយ​ដ៏មានឥទ្ធិពល និង​បន្ត​មាន​ប្រជាប្រិយភាព នៅក្នុងចំណោមប្រជាជនថៃ គឺជា​សារ​ជំរុញ​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​គេ​ទៅ​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ​គណបក្ស​ភឿថៃ នៅថ្ងៃ​អាទិត្យខាងមុខ។ ការស្ទង់មតិ​នៅប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ​បាន​បង្ហាញថា គណបក្ស​ភឿថៃ គណបក្ស​ប្រឆាំងធំជាងគេ ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​កូនស្រី​របស់​លោកថាក់ស៊ីន នៅតែនាំមុខគេ នៅក្នុង​លទ្ធផលឆ្នោត ចំណែក​គណបក្ស​ថ្មី​របស់​លោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តីផុតអាណត្តិ ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា ឈ្មោះ រួបរួមជាតិថៃ ស្ថិតនៅ​ចំណាត់ថ្នាក់ទី៣ ក្រោយគណបក្ស​Move Forward ដែលកំពុងឡើងកូដប្រជាប្រិយ​ក្នុងចំណោមយុវជនថៃ ដែល​ស្រេកឃ្លាន ទាមទារ​ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ​នៅប្រទេស​ថៃ។ ត្រកូល ស៊ីណាវ៉ាត់ ជា​បង្អែក​​នយោបាយ​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ថៃ​នៅ​តាមទី​ជនបទ ជាពិសេស​តំបន់ភាគខាងជើង ប៉ុន្តែ ជា​សត្រូវសួពូជ​របស់​ក្រុមយោធា​និង​ក្រុមរាជានិយម។នៅ​២០ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ គណបក្ស​ដែលមាន​ការចូលរួម​របស់​គ្រួសារ​ស៊ីណាវ៉ាត់​តែងទទួលជ័យជំនះដ៏ធំធេង​នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជាតិ។ ប៉ុន្តែ ជារៀងរាល់លើក រដ្ឋាភិបាល​ដឹកនាំ​ដោយ​ត្រកូលស៊ីណាវ៉ាត់ ត្រូវកងទ័ពធ្វើរដ្ឋប្រហារ​បណ្តេញចេញពីអំណាច។ លោកថាក់ស៊ីន នៅឆ្នាំ​២០០៦ ចំណែក​លោកស្រី​យីងឡាក់ ស៊ីណាវ៉ាត់​ដែល​ជាប្អូនស្រី នៅ​ឆ្នាំ ២០១៤។ ដំណឹងស្តីពីគម្រោងវិលត្រលប់​របស់​លោកថាក់ស៊ីនអាចជួយជំរុញសំឡេងគាំទ្រ​គណបក្ស​ភឿថៃកើនឡើងមួយកម្រិត ប៉ុន្តែ ជាមួយគ្នានោះ វាក៏អាច​ជា​ដើមហេតុ​ទាក់ទាញ​ឲ្យ​មានបាតុកម្ម​ប្រឆាំង​របស់​ក្រុមអាវលឿង ដែលជា​អ្នករាជានិយម អ្នករស់នៅទីក្រុង។ បាតុកម្ម​កងទ័ព​អាច​ប្រើជា​លេស ដើម្បីធ្វើរដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់រាល់​អនាគត​រដ្ឋាភិបាល​ណា​ដែលមាន​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយគ្រួសារ​ថាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតសភា​លើកនេះ​អាច​ជា​ឱកាស​ចុងក្រោយសម្រាប់​ជីវិតនយោបាយ​របស់​ត្រកូលស៊ីណាវ៉ាត់។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសារ​នយោបាយ​ទៅកាន់អ្នកគាំទ្រ លោកស្រី ភែថងថាន កូនស្រី​របស់​លោកថាក់ស៊ីន ដែល​មានវោហាស័ព្ទ និងមានប្រជាប្រិយភាពមិនចាញ់​ឪពុក​បាន​បង្ហាញ​សុទិដ្ឋិនិយមថា ទំនង​គ្មាន​រដ្ឋប្រហារសាជាថ្មី ក្នុងករណី​គណបក្ស​ភឿថៃ ទទួលជ័យជំនះ នៅ​ក្នុង​ការបោះឆ្នោត​លើកនេះ។ សម្រាប់​គណបក្សភឿថៃ ការប្រឈម​នៅចំពោះមុខ​សព្វថ្ងៃ មិនមែន​រដ្ឋប្រហារយោធា ប៉ុន្តែ គឺការឡើងកូដ ​របស់​គណបក្ស​Move Forward “បោះជំហានទៅមុខ” គណបក្សប្រឆាំង​មួយ​ទៀត ដែលកំពុងមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង​ក្នុងចំណោមយុវជនថៃ ដែលទាមទារ​ចង់​ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ​ក្នុងសង្គមថៃ។ គណបក្ស​ភឿថៃបារម្ភថា ការបាត់បង់អ្នកគាំទ្រ​ទៅក្នុងដៃ​របស់​គណបក្ស​Move Forward​ជា​ឧបសគ្គ​រារាំង​មិន​ឲ្យ​គណបក្ស​ភឿថៃ​អាច​សម្រេច​គោលដៅ ដែលខ្លួនចង់បាន នោះគឺការទទួលបាន​អាសនៈ ជាង​៣០០​អាសនៈ​នៅរដ្ឋសភា ដែលជាសំឡេង​ភាគច្រើន​នៅរដ្ឋសភា។ ទោះមាន​សំឡេងភាគច្រើន​នៅរដ្ឋសភា ប៉ុន្តែ បេក្ខជន​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​របស់​គណបក្ស​ភឿថៃ ដូចជា លោកស្រី ភែថងថាន ដែលជា​កូនស្រីរបស់លោកថាក់ស៊ីន មិន​ប្រាកដ​ថា នឹង​ទទួលបាន​ការបោះឆ្នោតគាំទ្រ​ពីសភា។ ផ្ទុយទៅវិញ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តី លោក​ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា​នឹង​អាចត្រូវ​ជ្រើសរើស​ឲ្យធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តី​សាជាថ្មី នោះបើទោះជា គណបក្ស​រួបរួមជាតិថៃ របស់លោក ទទួល​បាន​អាសនៈ​តិចតួច បើប្រៀបធៀប​នឹង​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ក៏ដោយ។ តាម​អ្នក​វិភាគ ​​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​២០១៧ តាក់តែង​ដោយ​​រដ្ឋាភិបាលសឹក...

Duration:00:04:29

វិបត្តិស្បៀងអាហារសកលនៅមានកម្រិតខ្ពស់ទោះសង្គ្រាមបានកន្លងផុតទៅមួយឆ្នាំ

5/8/2023
សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានអូសបន្លាយពេលច្រើនជាងមួយឆ្នាំរួចទៅហើយ គិតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យទីផ្សារទំនិញកសិកម្ម និងតម្លៃម្ហូបអាហារសកល កើនឡើងក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត នៅដើមឆ្នាំ២០២២ ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះសន្សឹមៗរហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា មានប្រជាជនប្រមាណ១ពាន់លាននាក់ នៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសយ៉ាងច្រើនដែលត្រូវរងគ្រោះ និងមានភាពផុយស្រួយនៅឡើយ។ គិតមកដល់ថ្ងៃនេះ សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានអូសបន្លាយពេលច្រើនជាងមួយឆ្នាំរួចទៅហើយ។ សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យទីផ្សារទំនិញកសិកម្ម និងតម្លៃម្ហូបអាហារសកលកើនឡើងក្នុងកម្រិតខ្ពស់ បន្ទាប់តម្លៃទំនិញទាំងនេះបានធ្លាក់តម្លៃបន្ដិច ក្រោយកើនឡើងនៅកម្រិតខ្ពស់បំផុត នៅដើមឆ្នាំ២០២២។ រុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនគឺជាប្រទេសនាំចេញស្រូវសាលី និងដំណាំកសិកម្មសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដ៏ធំបំផុតទាំងពីររបស់ពិភពលោក។ ប្រទេសទាំងពីរនេះបានឈានចូលដល់ឆ្នាំទីពីរនៃសង្រ្គាម។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះជាច្រើននៅលើពិភពលោក នៅតែប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិអសន្តិសុខស្បៀង។ ផ្អែកតាមការប៉ាន់ស្មាន ប្រទេសដែលផុយស្រួយ និងងាយរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះសង្គ្រាមនេះ មានប្រជាជនប្រមាណ ១ពាន់លាននាក់ ដែលរងហានិភ័យខ្លាំង។ អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (FAO) បានលើកឡើងកាលពីខែមីនា ថា ទោះជាតម្លៃកសិកម្ម និងម្ហូបអាហារបានធ្លាក់ចុះសន្សឹមៗ ក្នុងរយៈពេល ១១ខែជាប់ៗគ្នា ប៉ុន្តែវាបានធ្វើឱ្យតម្លៃម្ហូបអាហារធ្លាក់ចុះតែ ១៩ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ប្រៀបធៀបជាមួយកម្រិតថ្លៃខ្ពស់បំផុត កាលពីខែមីនាឆ្នាំមុន។ តួលេខផ្លូវការបង្ហាញថា កម្រិតអតិផរណា ឬការឡើងថ្លៃទំនិញជាទូទៅ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ នៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ជាងកម្រិតមធ្យម សម្រាប់ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ កម្រិតអតិផរណាកំពុងវិលត្រលប់ទៅរកកម្រិតនៅពីមុនសង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន។ ផ្អែកតាមសន្ទស្សន៍តម្លៃអាហាររបស់អង្គការ FAO លទ្ធផលបង្ហាញថា ប្រេងបន្លែ រួមជាមួយនឹងទឹកដោះគោ និងធញ្ញជាតិ បានធ្លាក់ថ្លៃ នៅពេលដែលស្ករ និងសាច់មានការប្រែប្រួលតិចតួច ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំមុន។ អង្គការមូលនិធិអន្ដរជាតិ (IMF) និងស្ថាប័នពិភពលោកផ្សេងទៀតបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនាពេលថ្មីៗនេះ ស្តីពីសន្តិសុខស្បៀង ថា រដ្ឋាភិបាល និងម្ចាស់ជំនួយត្រូវតែបង្កើនការគាំទ្របន្ថែមសម្រាប់ជួយដល់ក្រុមពលរដ្ឋងាយរងគ្រោះបំផុត រួមផ្សំនឹងការជួយសម្រួលដល់ដំណើរការពាណិជ្ជកម្ម និងទីផ្សារ ដែលបង្កើតឱកាសការងារ និងប្រាក់ចំណូលដល់ពួកគាត់។ ប្រធានអង្គការ FAO អង្គការមូលនិធិអន្ដរជាតិ ធនាគារពិភពលោក កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក និងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ ថា "សកម្មភាពរួមគ្នាបន្ថែមទៀតលើវិស័យសំខាន់ៗគឺចាំបាច់ណាស់ដើម្បីទប់ស្កាត់វិបត្តិដ៏យូរអង្វែង រួមមានវិបត្តិសន្តិសុខស្បៀង និងវិបត្តិអាហារូបត្ថម្ភសកល។" រហូតមកដល់ពេលនេះ កម្មវិធី Food Shock Window ថ្មីរបស់ អង្គការមូលនិធិអន្ដរជាតិបានគាំទ្រប្រទេសហ្គីណេ ហៃទី ម៉ាឡាវី ស៊ូដង់ខាងត្បូង និងអ៊ុយក្រែន។ លើសពីនេះទៀត ប្រទេសចំនួនប្រាំបួនដែលប្រឈមមុខនឹងអសន្តិសុខស្បៀងធ្ងន់ធ្ងរក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីជំនួយហិរញ្ញវត្ថុរបស់ IMF តាមរយៈកម្មវិធីថ្មី ឬកម្មវិធីដែលមានស្រាប់ ដោយផ្តោតលើការពង្រឹងជំនួយកម្មវិធីសុវត្ថិភាពសង្គម និងគោលនយោបាយដើម្បីជួយដោះស្រាយផលប៉ះពាល់នៃវិបត្តិស្បៀងអាហារ។ យោងតាម កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (WFP) ពិភពលោកប្រឈមនឹងវិបត្តិភាពអត់ឃ្លានជាសកល ក្នុងកម្រិតមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ចំនួនមនុស្សដែលប្រឈមមុខ ឬប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃអសន្តិសុខស្បៀងធ្ងន់ធ្ងរ បានកើនឡើងពី១៣៥លាននាក់ នៅក្នុង៥៣ប្រទេស មុនការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ១៩ ដល់៣៤៥លាននាក់ក្នុង ៨២ប្រទេសនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ជាទូទៅ នៅពេលដែលសង្គមមួយមានវិបត្តិ មិនថាវិបត្តិនោះជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ឬវិបត្តិស្បៀងអាហារ ស្រ្ដី និងកុមារីត្រូវប្រឈមមុនគេ។ អង្គការ FAO បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះបំផុតគឺប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច ឬប្រទេសដែលមានចំណូលទាប។ ប្រទេសទាំងនេះមានជម្រើសតិចតួច ប៉ុន្តែត្រូវចំណាយក្នុងការនាំចូលស្បៀងអាហារ ក្នុងបរិមាណតិចជាងមុន។ រដ្ឋអនុតំបន់សាហារ៉ានៃទ្វីបអាហ្រ្វិក និងប្រទេសផ្សេងទៀតដែលទិញអាហារច្រើនជាងពួកគេនាំចេញ ក៏ទំនងជាប្រឈមនឹងការកើនឡើងថ្លៃដើមនៃផលិតកម្ម ហើយពួកគេនឹងទទួលបាននូវស្បៀងអាហារសំខាន់ៗតិចជាងមុន។ នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួនដូចជា នៅអាហ្រ្វិកខាងកើត និងម៉ាដាហ្គាស្កា ពួកគេបានជួបប្រទះនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត និងទុរ្ភិក្សរួចហើយ ហើយការកើនឡើងតម្លៃស្បៀងអាហារត្រូវគេរំពឹងថានឹងធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ៕

Duration:00:04:12

នៅឥណ្ឌា ប្រជាជន​កាន់សាសនា​ហិណ្ឌូនិង​អ៊ីស្លាម ​ចោទប្រកាន់គ្នា​ពីបញ្ហាបង្កើតកូន​ច្រើន

5/3/2023
​តាំង​ពី​ពេល​ដែល អង្គការសហប្រជាជាតិ​ ចេញផ្សាយ​របាយការណ៍​ពី​ចំនួនកំណើន​ប្រជាជនឥណ្ឌានឹងកើនឡើងច្រើន​លើសប្រជាជនចិន​មក គឺ ធ្វើឲ្យ ប្រជាជន​ឥណ្ឌា​កាន់សាសនាហិណ្ឌូ ​ និង​ អ្ន​កកាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាមនៅក្នុងស្រុក​ កាន់តែ​បញ្ឆេះ​កំហឹង​ដាក់​គ្នា​ខ្លាំងឡើង​ៗដែរ​។ នៅផ្ទៃក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា បណ្តាអ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូ ជាតិនិយមជ្រុល បានអង្អុលមុខពួកអ្នកកាន់សានាអ៊ីស្លាម ថាបង្កើតកូនច្រើនដើម្បីចង់គ្រប់គ្រងប្រទេសឥណ្ឌា​​។​ ចំណែកឯ អ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ចោទវិញថា អ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូកំពុងតែបំប៉ោងបំភ្លៃ ហើយនិង រើសអើងជនជាតិភាគតិច។ ​ ​ ពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ​នេះ ឥណ្ឌា ​វ៉ាដាច់​ ចិន ខាង​បង្កើត​កូន។​ ប្រជាជនឥណ្ឌា នឹង​កើនដល់ ១,៤២៨៦ ពាន់លាននាក់ ហើយ ចិន មានប្រជាជន ១,៤២៥៧ ពាន់លាននាក់។ នេះជា​ទិន្នន័យរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ​ដែល​ផ្សាយ​ព្រោង​ព្រាត​ ក្នុង​ខែមេសា​កន្លងទៅ។​ «អ៊ីស្លាម​ត្រួតត្រាឥណ្ឌា» ផ្ទៃក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គឺបញ្ហាកំណើត​កូន​ច្រើន​​​នេះ ​បង្កឲ្យ​មាន​ការ​រើស​អើង​ប្រកាន់​គ្នា​ ចំណោម​​រង្វង់ប្រជា​​ពលរដ្ឋ​ឥណ្ឌា​ខ្លួន​ឯង ដែល​និយម​​និកាយ​សាសនា​ផ្សេងគ្នា។ ពួកឥណ្ឌា​កាន់​សាសនា​​ហិណ្ឌូ​ ​បញ្ឆេះ​កំហឹង ​និង​សាបព្រោះ​ភាព​ស្អប់ខ្ពើម​ទៅលើ​​​ពួកមូស្លិម​កាន់​សាសនា​​អ៊ីស្លាម​ ព្រមទាំង​ចោទ​ថា ពួក​អ៊ីស្លាម​ខំប្រឹង​បង្កើត​កូន​ឲ្យ​បាន​ច្រើន ដើម្បី​ឲ្យ​ច្រើន​ជាង​ពួក​ហិណ្ឌូ ​អាច​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទាំងមូល​ ហើយ​និងចង់​​បង្កើត​ច្បាប់​សាសនា​​អ៊ីស្លាម «សារីយ៉ា Charia» ជំនួស​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ​ហិណ្ឌូនិយម ​តែម្តង។ ​ ទិន្នភាព​នេះ មានក្នុង​ជី​វភាព​រស់​នៅប្រចាំថ្ងៃ​ និង​នៅ​លើ​បណ្តាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​សង្គម​។ នៅ​រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស (ឬ Uttar Pradesha)​ ឱសថការីម្នាក់ ឈ្មោះ អមីត អ៊ុតបាយ្យាយ (Amit Upadhyay )មាន​អ្ន​កគាំទ្រ​ ៤ ម៉ឺននាក់នៅក្នុង​បណ្តាញសង្គម ហ្វេសបុក បា​នស្រោច​គំនិត​អើសអើង​ប្រឆាំង​នឹង​​ ជនជាតិឥណ្ឌា​ ភាគតិច កាន់តែសាសនា​អ៊ីស្លាម​។ អ្នក​លក់​ឱសថ ជាតិ​និយមសាសនាហិណ្ឌូ​ រូបនេះ​ បាន​ផ្សាយ​ក្នុងបណ្តាញ​សង្គម​ និង​ឃោសនា​ប្រាប់​អតិថិជន​ទៅទិញ​ថ្នាំ ជាពួក​ហិណ្ឌូ​ ថា «​ត្រូវតែ​នាំ​គ្នា​​បង្កើតកូន​ឲ្យបាន​​ច្រើន​ ឲ្យ​ច្រើន​ជាង​ពួក​អ៊ីស្លាម។ បើ​មិន​ដូច្នេះទេ ពួក​អ៊ីស្លាម​ នឹង​​ក្លាយ​ជាអ្ន​កបង្ក​គ្រោះថ្នាក់​​ គំរាម​កំហែង ហើយ​និង​លុប​បំបាត់​សាសនា​ហិណ្ឌូ​ នៅ​ស្រុក​ឥណ្ឌា​ហើយ​»។ បុរស​ម្នាក់​នេះ ផ្សព្វផ្សាយ​គំនិតអើសអើងបែបៗ​ដូច្នេះ​នេះ ជា​ប្រចាំ​ និង​តែងតែ​មាន​អ្នក​តាម​ដាន​ចូលចិត្ត​ច្រើនដែរ ​​​។ ការឃោសនា​បែបៗ​នេះ នៅប្រទេស​ឥណ្ឌា ពុំ​មែន​មានតែ​នៅក្នុង​ចំណោម​ប្រជាពលរដ្ឋ​សាមញ្ញ​ទេ សូម្បីតែ​ ​ពួក​អ្ន​កនយោបាយនិង​អ្នក​ច្បាប់​​​ នៅ​រដ្ឋ​សភាជាតិ​ ក៏មាន​ដែរ។ គំនិត​​ជំរុញ​ឲ្យ​ពួក​ហិណ្ឌូ​បង្កើន​ចំនួន​កូន​ឲ្យ​ច្រើន ឲ្យ​លើស​ពួក​អ៊ីស្លាម​នេះ គឺ​អ្នក​នយោបាយ​ជាតិ​និយម​ជ្រុល បំផុស​ការ​គិតនេះ​​ច្រើន​ឆ្នាំដែរមកហើយ។​ ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង គឺ​ពួក​អ្នក​នយោបាយ​របស់​គណប​ក្ស​ Bharatiya Janata Party (BJP) បក្សកាន់​អំណាច​របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ ណារិន្ទ្រា ម៉ូឌី ​និង​ដែល​ប្រកាន់​នយោបាយ​ហិណ្ឌូ​និយម​។​ ក្នុង​២០១៩ អ្នក​តំណាង​រាស្ត្រ រាកិស្ហ សិង្ហា (Rakesh Sinha) មកពីបក្ស​អំណាច​នេះ បាន​ផ្តួច​ផ្តើម​រៀបចំ សំណើ​ច្បាប់​ កំណត់​ចំនួន​កូន ឲ្យ​មា​នត្រឹម​ ២ នាក់​។ នេះក៏​​ព្រោះតែគេ​យល់​ឃើញថា ក្នុង​គ្រួសារ​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម​ ប្តី​អាច​មាន​ប្រពន្ធច្រើន​និងកូន​ច្រើនពេក​។ សំណើ​ច្បាប់ក្នុង​ស្មារតី​បែបនេះ ត្រូវ​អ្នក​តំណាង​រាស្ត្រ​ ដល់ទៅ ១២៤ នាក់​ឯណោះ បាន​គាំទ្រ។​ បុគ្គល​ល្បីល្បាញម្នាក់ទៀត​ លោក​ ឥស្សារ ឡល (Ishwar Lal)​ ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​បក្ស​ហិណ្ឌូ​និយម​នេះ ក៏​បាន​ថ្លែង​បែប​ចំអក​ឌឺដង​ផង​ នៅទីសាធារណៈ​ថា«ពួក​ហិណ្ឌូ រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​​តែម្តង និង​មាន​កូន​តែ ២ ប៉ុន្តែ​ ចំណែក​ឯ ពួក​អ៊ីស្លាម រៀប​ការ​ ៤ - ៥ ដង​ ហើយ​មា​ន​កូន​ ក៏​​ច្រើនសន្ធឹក​​ ស្ទើរតែ​អាច​បង្កើត​ក្រុម​កីឡា ​១ ក្រុម ​បា​នទៅហើយ»​។ ​តើ​នៅឥណ្ឌា ពួក​មូស្លិមកាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម ពិតជា​មា​នចំនួន​ច្រើន​ជាងពួក​ហិណ្ឌូ មែនឬទេ​?​ ចម្លើយ គឺថា​ នៅឥណ្ឌា​​ ពួកមូស្លិមកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគតិច ហើយ​មាន​ចំនួន​តិច​ជាង​ពួក​ហិណ្ឌូឆ្ងាយណាស់។ តាម​ការ​សិក្សា​របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​អាមេរិក​ខាង​ជញ្ជឹង​គិត ​Pew Reaserche Center គឺបាន​បញ្ជាក់​ឲ្យឃើញថា ​សូម្បីតែ​នៅពេល​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី​២១នេះ ក៏​ពលរដ្ឋ​ឥណ្ឌា​ជន​ជាតិ​ភាគតិចកាន់​សាសនាអ៊ីស្លាម នៅតែ​មាន​ចំនួន​តិចជាងពួក​ឥណ្ឌា​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ ឆ្ងាយដែរ​។ ពោលគឺ នៅឆ្នាំ​២០៥០ ពួក​ឥណ្ឌាអ៊ីស្លាម​ អាច​កើនឡើងដល់ ៣១១ លាន​នាក់ ចំណែក ឯ ពួក​ហិណ្ឌូ ១,៣ ពាន់លាននាក់ ឯណោះ​។ ចំពោះ​អត្រា​បង្កើត​កូន​វិញ ២ទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ​ ពួក​ឥណ្ឌាអ៊ីស្លាម​ បាន​ថយ​ចុះ​ស្ទើរតែពាក់កណ្តាល​។ ការ​សិក្សា១​នៅឆ្នាំ​២០២១ បញ្ជាក់ថា នារី​ឥណ្ឌា​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាមម្នាក់ អាចផ្តល់​កំណើត​កូន​ ជា​មធ្យម ២,៣ នាក់​។...

Duration:00:05:34

អ្វីទៅ​ជា​ហេតុផល នៅពីក្រោយវត្តមានអន្តរាគមន៍របស់ចិន ក្នុងសំណុំរឿងសង្គ្រាម​អ៊ុយក្រែន

5/2/2023
ថ្មីៗ​នេះ ចិន​បានបង្ហាញវត្តមានកាន់តែច្បាស់ ដើម្បីចង់ចូលខ្លួនដោះស្រាយ​វិបត្តិសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន​។ បន្ទាប់ពីត្រូវបាន​ក្រុម​ប្រទេសលោកខាងលិច ចោទថាមានទំនោរគាំទ្ររុស្ស៊ី នៅ​ទីបំផុត​​ទៅ លោក​ប្រធានាធិបតី​ចិន ស៊ី ជីនពីង បាន​សន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាលើកទី១ ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី​អ៊ុយក្រែន វ្លូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី​ កាលពីថ្ងៃទី​២៦មេសាកន្លងទៅ។ ការសន្ទនាដែលថ្នាក់ដឹកនាំទាំងពីរ អះអាងថាបាន​ផ្តោតទៅលើការពង្រឹងទំនាក់ទំនងទ្វេរភាគី និងជាពិសេសនោះ គឺការប្រឹងប្រែងឈានទៅរៀបចំការ​ចរចាសន្តិភាព​។ តើចិន ពិតជាអាចជួយនាំសន្តិភាពមកឲ្យ​អ៊ុយក្រែនដែរឬទេ? ហើយអ្វីទៅជា​ហេតុផល ដែលញ៉ាំងឲ្យចិន ចូលខ្លួន​មកអន្តរាគមន៍​ដោះស្រាយ​វិបត្តិនេះ​ ក្នុងពេលនេះ? ជាច្រើនខែមកហើយ ដែលលោក​ហ្សេឡេនស្គី បានព្យាយាម​សុំនិយាយជាមួយ​លោកស៊ី ជីនពីង ទាក់ទិននឹងបញ្ហាសង្គ្រាម ដែលរុស្ស៊ីបានដុតបញ្ឆេះឡើងនៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ មិនត្រឹមតែមិនបាន​ឆ្លើយតបនឹងសំណើររបស់ភាគីអ៊ុយក្រែន លោកស៊ី ជីនពីងបានទាំងទៅធ្វើទស្សនកិច្ច​នៅទីក្រុងម៉ូស្គូ ដែលធ្វើ​ឲ្យ​សម្ព័ន្ធមិត្តលោកខាងលិច កាន់តែច្បាស់ក្នុងចិត្ត ថាចិនមានទំនោរកាន់ជើងរុស្ស៊ី​។ ទីបំផុត កាលពីថ្ងៃទី​២៦មេសា លោកស៊ី ជីនពីង និង​លោកហ្សេឡេនស្គី បាននិយាយគ្នាតាមទូរស័ព្ទ អស់រយៈពេល​ប្រមាណ​១ម៉ោង។ ជាការសន្ទនាដែលភាគីចិនអះអាងថា គឺភាគីអ៊ុយក្រែនជាអ្នកបានស្នើមក។ លោក​ប្រធានាធិបតីចិន បាន​ប្រកាសគោលជំហរ ចង់ចូលរួមធ្វើជាអាជ្ញាកណ្តាល ដើម្បី​នាំភាគីជម្លោះទាំង២ រុស្ស៊ី និង អ៊ុយក្រែន ចូលតុចរចា ដើម្បី​កសាងសន្តិភាព​។ តែយ៉ាងណា អ្នកជំនាញ​ខ្លះ បានសំដែង​ការមិនទុកចិត្តទេ ចំពោះតួនាទីអាជ្ញាកណ្តាល​របស់ចិននេះ​។ នៅក្នុង​សន្និសីតពិភាក្សា​មួយ​ រៀបចំដោយ​វិទ្យាស្ថាន Carnegie Endowment for Peace លោក Chan Heng Chee ​អ្នកជំនាញចិន​ បាន​លើកឡើងថា​ បើលោក​ស៊ី ជីនពីង មានវត្តមានចេញមុខចង់ឲ្យ​មានការចរចាសន្តិភាពនៅពេលនេះ ក៏ព្រោះតែលោកពូទីនជាអ្នក​ដែល​បាន​ប្រាប់លោកស៊ី ជីនពីង​​ ថារុស្ស៊ី​បានត្រៀមខ្លួនសុខចិត្តចរចាហើយ​។ លោក Can Kasapoglu អ្នកជំនាញនៅ​ Hudson Institute បាន​លើកឡើងថា ធាតុពិត​អ៊ុយក្រែន​ខ្លួន​ឯង ក៏កំពុងតែព្យាយាម​រកសន្ទុះថ្មី​ដែរ ទាំងផ្នែកនយោបាយ និងនៅលើសមរភូមិប្រយុទ្ធ។ អ៊ុយក្រែនអាចទប់បានរាល់ថ្ងៃនេះ គឺដោយសារជំនួយសព្វាវុធរបស់​ក្រុមប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តលោកខាងលិច សឹងទាំងស្រុង។ ក៏ប៉ុន្តែពេលវេលាកាន់តែដើរទៅមុខ ចរន្តគំនិត​គាំទ្រអ៊ុយក្រែន ពីបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ហាក់បាន​ចុះថយ​ម្តងបន្តិចៗ ដោយសារតែសង្គ្រាមនេះអូសបន្លាយ ធ្វើបាបសេដ្ឋកិច្ច និង​ជីវភាព​។ ជាក់ស្តែងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក យោងតាមការស្ទាបស្ទង់មតិធ្វើឡើងដោយ Pew Research Center កាលពីខែ​មីនាឆ្នាំ​២០២២ គឺមានប្រជាជនអាមេរិក​ចំនួន​៧%ដែលគិតថា​អាមេរិក​ចំណាយ​ប្រាក់ច្រើនជ្រុលហើយ​ទៅលើអ៊ុយក្រែន​ តែនៅខែមករា២០២៣​ តួលេខបាន​កើនដល់​២៦%។ យោងតាមការវិភាគរបស់​លោកស្រី Marlène Laruelle សាស្ត្រាចារ្យនៅ​សកលវិទ្យាល័យ Gorge Washington គឺចំនួន​មតិសាធារណៈជនដែលគាំទ្រឲ្យ​អ៊ុយក្រែនប្រឹងប្រយុទ្ធ​ នឹងកាន់តែថយចុះថែមទៀត ក្នុងរវាង​ប៉ុន្មានខែខាងមុខនេះ មិនថា​នៅសមរភូមិ អ៊ុយ​ក្រែនបានជោគជ័យ ឬបរាជ័យ​ប៉ុណ្ណានោះទេ។​ ផ្ទុយទៅវិញ សំឡេង​អំពាវនាវហៅឲ្យដាក់អាវុធ ហើយងាកមកចរចាសន្តិភាព នឹងកាន់តែផុសផុលឡើង។​ គួររំលឹកថា ផែនការសន្តិភាពដែលចិន​បានស្នើកាលពីចុងខែកុម្ភៈ គឺមាន​១២ចំណុច។ ហើយផ្អែកតាម​លោក Jean François Di Meglio អ្នកវិភាគបារាំងប្រចាំនៅតៃវ៉ាន់ គឺអ្វីដែល​លោក​ស៊ី ជីនពីង បានស្នើទៅកាន់​លោក​ហ្សេឡេនស្គីថ្មីៗនេះ មានខ្លឹមសារមិនខុសគ្នាប៉ុន្មានទេ​។ ដោយឡែក លោក Bertrand Badie សាស្ត្រាចារ្យ​នៅសាលា Science Po Paris បានលើកឡើងថា មានចំណុច​២​សំខាន់៖ ទីមួយ​គឺគោល​ការ​ណ៍បូរណភាព​ដែនដី ដែលចំណុចនេះគឺសំខាន់់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ភាគីអ៊ុយក្រែន ហើយទី២ គឺ​គោលការ​ណ៍​សន្តិសុខរួម ដែលនឹងអាចផ្តល់ច្រកចេញ​ ដោយ​មិនបាក់​មុខ​ឲ្យទៅ​ភាគីរុស្ស៊ី​។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលការណ៍​​បូរណភាពដែលដី គឺជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាស ចាក់ស្រែសខ្លាំងណាស់​ ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងតំបន់គ្រីម៉េ។ លោក​ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនអះអាងសារជាថ្មី បន្ទាប់ពីនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយលោកស៊ី ជីនពីង ថា​ « វានឹងគ្មានសន្តិភាពជាដរាបយូរអង្វែងទេ ដរាបណារុស្ស៊ីមិនដកថយចេញទាំងស្រុងពីទឹកដីអ៊ុយក្រែន ដោយរាប់ទាំងតំបន់គ្រីម៉េផង។ មានន័យថា ទាក់ទិននឹង​ គោលការណ៍​បូរណភាពដែនដី គឺផ្លូវចរចាសឹងតែគ្មានសោះតែម្តង។ សេតវិមានអាមេរិក ធ្លាប់បានបញ្ជាក់ថា រឿងចរចាសន្តិភាព គឺលោកហ្សេឡេនស្គីជាអ្នកសម្រេច ថាត្រូវធ្វើពេលណានោះ គឺពេលដែលអ៊ុយក្រែនគិតថាខ្លួនអាចមានប្រៀប​នៅក្នុងតុចរចា។ បើចរចាពេលនេះ ទាំងដែលតំបន់ដុនបាស តំបន់គ្រីម៉េ និងដែនដីមួយចំនួនទៀត ស្ថិតក្នុងដៃរុស្ស៊ីនោះ គឺលោកហ្សេឡេនស្គីមិនចរចាជាដាច់ខាត។ តែចង់មិនចង់ ពេលនេះ ចិន​កំពុងតែបោះជំហានមានវត្តមាន​ ចូលរួមប្រើប្រាស់​វិស័យការទូត ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិ។ គឺជាបន្ទាត់យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ចិន ដែលចង់​ចូលរួមចាត់ចែងកិច្ចការពិភពលោក​ឲ្យ​បានកាន់តែសកម្ម...

Duration:00:06:13

ហេតុអ្វីបានជាចិន និងឥណ្ឌាពិបាកនិយាយចុះសម្រុងគ្នានៅក្នុងជម្លោះដែនដីនៅភ្នំហេមពាន្ត?

5/1/2023
កាល​ពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ទី២៧ មេសា រដ្ឋមន្រ្តី​ការពារជាតិ​ចិន និង​ឥណ្ឌា​បាន​ជួប​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ញូដែលី។ កម្មវត្ថុ​នៃ​ជំនួប គឺ​ដើម្បី​ជជែក​គ្នា​ពី​ជម្លោះ​ដែនដី​នៅ​ភ្នំហេមពាន្ត។ តែ​ជា​ជំនួប​មួយ​ដែល​មាន​បង្កប់​ដោយ​ភាព​តានតឹង​ខ្លាំង។ គួរ​រម្លឹក​ថា ជម្លោះ​ដែនដី​មួយ​នេះ​ធ្លាប់​បាន​រុញ​ចិន និង​ឥណ្ឌា​ឲ្យ​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នឹង​គ្នា​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦២ និង​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ធ្ងន់ធ្ងរ​កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០២០។ តើ​ជម្លោះ​ដែនដី​នៅ​ភ្នំហេមពាន្ត​មាន​ដំណើរ​ដើមទង​យ៉ាង​ម៉េច និង​ថា ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ចិន និង​ឥណ្ឌា​ពិបាក​និយាយ​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​ខ្លាំង​ម្ល៉េះ? សព្វថ្ងៃ​នេះ ចិន និង​ឥណ្ឌា​មាន​ព្រំដែន​គោក​ជាប់​គ្នា​ប្រវែង ៣ ៥០០គីឡូម៉ែត្រ។ តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ខ្សែព្រំដែន​គោក​ទាំង ៣ ៥០០គីឡូម៉ែត្រ​ដែល​ខ័ណ្ឌ​ចែក​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ទាំង​ពីរ​នៅ​មិន​ទាន់​បាន​គូសវាស​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់ និង​ត្រឹមត្រូវ​នៅ​ឡើយ​ទេ។ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ នៅ​មាន​ទីតាំង​ចំនួន​ពីរ​ដែល​ចិន និង​ឥណ្ឌា​កំពុង​ឈ្លោះ​ដណ្តើម​គ្នា។ ចិន​បាន​ទាមទារ​ពី​ឥណ្ឌា​វិញ​នូវ​ដែនដី​ដែល​មាន​ទំហំ ៧៥ ០០០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា​ក្នុង​រដ្ឋ​អារូណាឆាល់ ប្រាដេស។ ចំណែក​ឥណ្ឌា​បាន​ទាមទារ​ពី​ចិន​វិញ​នូវ​ដែនដី​ទំហំ ៣៧ ០០០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា​នៅ​តំបន់​ឡាដា​ដែល​ចិន​បាន​ក្រសោប​កាន់កាប់​តាំង​ឆ្នាំ ១៩៦២ មក​ម្ល៉េះ។ តើ​ដែនដី​ដែល​ម្នាក់ៗ​កំពុង​បន្ត​ទាមទារ​ពេល​នេះ​ពិត​ជា​ដែនដី​របស់​ខ្លួន​ដែរ ឬ​ទេ?។យើង​ទុក​សំណួរ​នេះ​ឲ្យ​ចិន និង​ឥណ្ឌា​បន្ត​ស្វែង​រក​ចម្លើយ​ជា​បន្ត​ទៀត​ចុះ។ អ្វី​ដែល​គេ​អាច​និយាយ​បាន ជម្លោះ​ដែនដី​នៅ​ភ្នំហេមពាន្ត​ដ៏​សែន​ស្មុគស្មាញ រ៉ាំរៃ និង​អូសបន្លាយ​រវាង​ចិន និង​ឥណ្ឌា​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ គឺ​ជា​មរតក​អាណានិគម​កាល​ពី​ជាង ១០០ឆ្នាំ​មុន ពោល​នៅ​ពេល​ដែល​ចក្រភព​អង់គ្លេស​បាន​ចូល​ធ្វើ​អាណានិគម​នៅ​ឥណ្ឌា​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩១៤។ កាល​ណោះ អង់គ្លេស​បាន​គូសវាស​ដោយ​អន្តោម័ត​នូវ​ខ្សែព្រំដែន​ខ័ណ្ឌចែក​រវាង​ឥណ្ឌា និង​តំបន់​ស្វយ័ត​ទីបេ​របស់​ចិន។ នៅ​ក្នុង​ការ​គូសវាស​ខ្សែព្រំដែន​ពេល​នោះ អង់គ្លេស​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ឥណ្ឌា​នូវ​តំបន់​ឡាដា និង​រដ្ឋ​អារូណាឆាល់ ប្រាដេស។ តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ចិន​មិន​បាន​ទទួល​ស្គាល់ និង​បន្ត​មិន​ទទួល​ស្គាល់​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នូវ​ខ្សែព្រំដែន​គូសវាស​ដោយ​ចក្រភព​អង់គ្លេស​កាល​ពី​ជាង ១០០ឆ្នាំ​នោះ​ឡើយ។ ក្រុង​ប៉េកាំង​នៅ​តែ​បន្ត​ចាត់​ទុក​រដ្ឋ​អារូណាឆាល់ ប្រាដេស​ជា​ដែនដី​របស់​តំបន់​ទីបេ ពោល​មិនមែន​ជា​របស់​ឥណ្ឌា​ទេ។គួរ​បញ្ជាក់​ថា រដ្ឋ​អារូណាឆាល់ ប្រាដេស​ដែល​មាន​ព្រំដែន​ជាប់​ប្រទេស​ប៊ូតង់​ជា​តំបន់​យុទ្ធសាស្រ្តពិសេស​សម្រាប់​ចិន។ ជា​តំបន់​យុទ្ធសាស្រ្តពិសេស​ព្រោះ​រដ្ឋ​អារូណាឆាល់ ប្រាដេស​ជា​ប្រភព​ធនធាន​រ៉ែ ប្រភព​ទឹក​ដ៏​សំខាន់ និង​ជា​ទីកន្លែង​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ​ដ៏​ធំ​មួយ។ វត្តអារ៉ាម​ឈ្មោះ Galden Namgey Lhatse ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់ Tawang ជា​វត្ត​ធំ​លំដាប់ទី២ របស់​ទីបេ​បន្ទាប់​ពី​វត្តអារ៉ាម​ឈ្មោះ Potala ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់ Lhassa។ ពិត​ណាស់ និង​ខុស​ពី​ជម្លោះ​ខ្លះ​ដែល​ចិន​មាន​ជាមួយ​អ្នក​ផ្សេង ពិសេស​ជាមួយ​តៃវ៉ាន់ ជម្លោះ​ព្រំដែន​ដែល​ចិន​មាន​ជាមួយ​ឥណ្ឌា​ហាក់​មិន​សូវ​ធំដុំ មិន​សូវ​ខ្ចរខ្ចាយ មិន​សូវ​មាន​គេ​និយាយ​ច្រើន និង​ក៏​មិន​សូវ​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ចាប់​អារម្មណ៍​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ តែ​គេ​ក៏​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​និយាយ​ទេ​ថា ជម្លោះ​មួយ​នេះ​បាន​រុញ​ចិន និង​ឥណ្ឌា​ឲ្យ​ធ្លាក់​ក្នុង​សង្រ្គាម​នឹង​គ្នា​ម្តង​ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ ១៩៦២។ សង្រ្គាម​ក្នុង​រយៈពេល ១ខែ​នា​ពេល​នោះ​ត្រូវ​បាន​បិទ​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​ចាញ់​របស់​កងទ័ព​ឥណ្ឌា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី ស្ថានការណ៍​នៅ​តាម​ព្រំដែន​បន្ត​ក្តៅ​គគុក និង​តានតឹង​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍។ តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក គ្មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​អ្វី​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ដើម្បី​បិទបញ្ចប់​ជម្លោះ​អូសបន្លាយ​រវាង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ទាំង​ពីរ​ទេ។ លើស​ពី​នេះ ភាព​រំជើបរំជួល​មាន​ជាប់​ជា​ប្រចាំ​ដែល​ពេល​ខ្លះ​នាំ​ឲ្យ​គេ​បារម្ភ​ពី​ការ​ផ្ទុះ​សង្រ្គាម​ជា​ថ្មី។ ជាក់ស្តែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ ការ​ប៉ះទង្គិច​ដោយ​ការ​ប្រតាយប្រតប់​គ្នា​ដោយ​ប្រើ​ដំបង​រវាង​កងទ័ព​ទាំង​ពីរ​នៅ​ជ្រលងភ្នំ Galwan ស្ថិត​កម្ពស់ ៤ ០០០ម៉ែត្រ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​ស្លាប់​ទាហាន​ឥណ្ឌា​ប្រមាណ​ជា ២០នាក់។ ចំណែក​នៅ​ចិន​ក៏​មាន​ស្លាប់​ដែរ តែ​ចិន​មិន​បាន​ប្រាប់​តួលេខ។ ការ​ប៉ះទង្គិច​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ ជា​រឿង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទី១ បន្ទាប់​ពី​សង្រ្គាម​ផ្លូវអាវុធ​ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ ១៩៦២។ ភាព​ប្រទូសរ៉ាយ​មួយ​នេះ​កាល​ណោះ​បាន​បិទបញ្ចប់​នូវ​ការ​ព្យាយាម​រំកិល​រក​គ្នា​រវាង​ឥណ្ឌា និង​ចិន​ដែល​បាន​ផ្តួចផ្តើម​ដោយ​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ឥណ្ឌា​លោក​ណារ៉េនដ្រា ម៉ូឌី និង​ប្រធានាធិបតី​ចិន​លោក​ស៊ី ជីនពីង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៨ នៅ​ក្រុង​វូហាន និង​នៅ​ក្រុង​តាមីល ណាឌូ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៩។ ក្នុង​រយៈពេល​ជិត ៣ឆ្នាំ​ក្រោយ​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ មាន​កិច្ចចរចា​ប្រមាណ​ជា...

Duration:00:06:41

ភាពផុយស្រួយរបស់កម្ពុជាប្រឈមនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ

5/1/2023
កម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រោះដោយសារកត្តាទីតាំងភូមិសាស្ត្រ អភិបាលកិច្ចនៅទន់ខ្សោយ និងការងាយរងផលប៉ះពាល់ផ្សេងៗពីគ្រោះមហន្ដរាយធម្មជាតិ។ ទៅថ្ងៃខាងមុខ ការរវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនឹងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ក្នុងការលើកកម្ពស់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការធានានូវនិរន្តរភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ សម្រាប់រយៈពេលវែង។ កម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅពេលដែលអាកាសធាតុកាន់តែប្រែប្រួលខ្លាំង ជាឧទាហរណ៍ ការឡើងកម្ដៅកាន់តែក្ដៅ ការធ្លាក់ភ្លៀងច្រើន និងមិនទៀងទាត់ ឬការអូសបន្លាយរដូវក្ដៅកាន់តែយូរ គឺបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាកាន់តែងាយរងគ្រោះ។ ផ្អែកតាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB report) ដែលចេញផ្សាយនាពេលថ្មីៗ លទ្ធផលបង្ហាញថា នៅក្នុងឆ្នាំ២០២២កន្លងមក សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាបានងើបឡើងវិញ ក្រោយត្រូវឆ្លងកាត់វិបត្តិជំងឺកូវីដ១៩ អស់រយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមកហើយ។ មូលហេតុចម្បងគឺដោយសារកំណើននៃការនាំចេញដ៏រឹងមាំ និងការងើបឡើងវិញនៃវិស័យទេសចរណ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងរបាយការណ៍ដដែល កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវពង្រីកការវិនិយោគបៃតង ឬការអភិវឌ្ឍដោយគិតលើបញ្ហាអាកាសធាតុ និងបរិស្ថានឱ្យបានច្រើន ក្នុងនាមជាវិស័យអាទិភាពជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីជំរុញសក្តានុពលកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន នៅរយៈពេលវែង។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ​ប្រទេស​កម្ពុជាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែល​ងាយ​រង​គ្រោះ​ខ្លាំង ​ចំពោះ​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ ព្រោះដោយសារកត្តាទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ អភិបាលកិច្ចនៅទន់​ខ្សោយ និងការងាយរងផលប៉ះពាល់ផ្សេងៗពីមហន្ដរាយធម្មជាតិ។ ផ្អែកតាមសន្ទស្សន៍ The Notre Dame-Global Adaptation Index កម្ពុជាស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលនៅត្រៀមខ្លួនតិចតួចនៅឡើយ ដើម្បីអាចប្រឈមទៅនឹងបញ្ហាអាកាសធាតុ ដោយស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់ទី១៤៩ ក្នុងចំណោមប្រទេស១៨២។ ជាក់ស្ដែង កម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់វាលទំនាបលិចទឹក ក្នុងទំហំផ្ទៃដីយ៉ាងធំទូលំទូលាយ ដូច្នេះកម្ពុជាត្រូវប្រឈមមុខនឹងទឹកជំនន់យ៉ាងខ្លាំង។ ផ្អែកតាមសន្ទស្សន៍ The Global Risk Index For Humanitarian Crises And Disasters កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុងាយរងគ្រោះបំផុត គឺ ៩,៥លើពិន្ទុ១០។ បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជាត្រូវគេរំពឹងថានឹងកាន់តែមានការកើនឡើង ហើយវានឹងធ្វើឱ្យមានការកើនឡើងនូវល្បឿនប្រេកង់ និងអាំងតង់ស៊ីតេនៃការកើនឡើងទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពកាន់តែក្ដៅជាងមុន ការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ និងអំបិលនៅក្នុងសមុទ្រកាន់តែមានស្ថានភាពអាក្រក់។ សម្រាប់សេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់ ADB ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​អាច​រារាំង​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​​សក្តានុពលកំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ ក្នុងរយៈពេល​វែង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រាថ្នាចង់ក្លាយជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៣០ និងជាប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី បញ្ហានៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុអាចធ្វើឱ្យទំហំសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជាធ្លាក់ចុះប្រហែល១០%នៅឆ្នាំ២០៥០។ មូលហេតុចម្បងគឺបណ្ដាលមកពីការបាត់បង់ផលិតភាព ឬការបាត់បង់លទ្ធភាពផលិតកម្ម ព្រោះដោយសារអាកាសធាតុប្រែប្រួលធ្ងន់ធ្ងរ និងកាន់តែមានការកើនឡើងកម្ដៅ។ ទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួតអាចកើនមានឡើងកាន់តែញឹកញាប់ និងកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ហើយវាអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់វិស័យកសិកម្ម និងការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ការជ្រាបចូលនៃទឹកប្រៃលើដីគោកក៏អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ធនធានជលផលទឹកសាប និងដីកសិកម្មកាន់តែខូចគុណភាពផងដែរ។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏ងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រោះថាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុអាចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ និងតម្រូវការទេសចរណ៍។ នៅក្នុងន័យនេះ ADB បានផ្ដល់អនុសាសន៍ថា កម្ពុជា​ត្រូវ​គិតគូរ​ពី​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុឱ្យកាន់តែខ្លាំង ប្រសិនបើកម្ពុជាចង់បន្ដ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ខ្លួន។ ប្រទេសកម្ពុជាគឺជាប្រទេសដែលមានការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងកម្រិតទាប ក៏ប៉ុន្តែការបំភាយនៅកម្ពុជាកំពុងកើនឡើងដោយសារតែការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការពង្រីកដីដាំដុះស្រូវ និងការកើនឡើងនៃតម្រូវការថាមពលនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម។ ដូច្នេះ ការបន្ថយការបញ្ចេញការបំពុល​កាបូនឌីអុកស៊ីត​​នឹងអាចធ្វើឱ្យ​កម្ពុជា​មាន​ឱកាស​ទទួលកំណើន​សេដ្ឋកិច្ចថ្មី ព្រោះថា នាពេលបច្ចុប្បន្ន ពិភពលោកកំពុងមានកំណើន​តម្រូវការ​សកល​សម្រាប់​ផលិតផល និង​សេវាកម្ម​ដែល​គិតគូរដល់​បរិស្ថាន។ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចដែលមានការបំពុលសូន្យក៏អាចនឹងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងផ្តល់ឱ្យកម្ពុជាកាន់តែមានភាពល្អប្រសើរឡើង សម្រាប់អ្នកវិនិយោគពិភពលោកដែលចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំងឡើងលើការវិនិយោគបៃតង។ សម្រាប់ ADB ការពង្រីកការវិនិយោគបៃតងក្នុងវិស័យអាទិភាពនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាបង្កើនសក្តានុពលនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅរយៈពេលវែងរបស់ខ្លួន។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន...

Duration:00:06:27

អ្នកជំនាញ​ជឿថា ចិនកំពុងតែ​បង្កើនទំហំចំនួន​ក្បាលគ្រាប់​នុយ​ក្លេអ៊ែរ

4/26/2023
ប្រមាណ​១០ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ​ ចិនបាន​ធ្វើ​ទំនើបកម្មយ៉ាងខ្លាំង លើ​វិស័យ​យោធា ទាំងផ្នែកសមត្ថភាពកងទាហាន ទាំងគ្រឿងសព្វាវុធរបស់ខ្លួន។ ស្ថិតក្នុងបរិបទ​ប្រឈមមុខដាក់គ្នាកាន់តែខ្លាំងឡើង ជាមួយអាមេរិក ជុំវិញសំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់ ចិន​ហាក់ដូចជាបាន​និងកំពុង តែបង្កើនទំហំ​ចំនួន​ក្បាលគ្រាប់​នុយក្លេអ៊ែរផងដែរ។ នេះបើ​ផ្អែកតាម​ការវិភាគរបស់​អ្នកជំនាញ​ក្នុងវិស័យនេះ​។ ផ្អែកតាម​ប៉ាន់ស្មានរបស់​ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក នៅរវាងឆ្នាំ​២០៣៤ ចំនួន​ក្បាលគ្រាប់​នុយក្លេអ៊ែររបស់ចិន នឹងកើនសរុប​ចំនួន​១៥០០គ្រាប់។ ពី​៣៥០គ្រាប់ឡើ់ងទៅ១៥០០គ្រាប់ ចិន​បាន​ធ្វើការសាកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ នៅឆ្នាំ​១៩៦៤។ តាំងតែពីនោះមក ចិន​បានសន្យានឹងមិន​ពង្រីកទំហំចំនួន​​ក្បាល​គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនទេ ហើយក៏​នឹង​មិន​ប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរមុនដែរ ប្រសិនបើខ្លួនមិនរងការវាយ​ប្រហារ​ដោយ​អាវុធរបៀបនេះទេនោះ។ យោងតាមវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ​សន្តិភាព ស្ថិតនៅទីក្រុង​ស្តុកខូម Sipri បច្ចុប្បន្ននេះចិន​មាន​ក្បាលគ្រាប់​នុយក្លេអ៊ែរចំនួន ៣៥០គ្រាប់។ ពោលគឺតិងជាងគេឆ្ងាយ ដូចយ៉ាងរុស្ស៊ី មាន​៤៤៧៧គ្រាប់ អាមេរិក មាន​៣៧០៨គ្រាប់​។​ ក៏ប៉ុន្តែ អំណេះតទៅ ចិនទំនងហាក់ដូចជាមិនចង់ស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពនេះតទៅទៀតទេ។ លោក Matt Korda អ្នកជំនាញសហព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក ដែល​តាមដានឃ្លាំមើល​ការរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអែរ បានឡើងថា ចិន​នឹងប្រឹងបន្ថែមចំនួន​ក្បាល​គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរឲ្យ​បានច្រើន​។ យោងតាមរបាយការណ៍​មួយ​ របស់ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក ចេញផ្សាយ​កាលពីខែវិ​ច្ឆិកា គឺនៅរវាង​ឆ្នាំ​២០៣៥​ ចិន​អាច​នឹងមាន​ក្បាល​គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរ សរុបចំនួន​១៥០០គ្រាប់។ ដូចគ្នាដែរ ​លោក David Logan សាស្ត្រាចារ្យនៅ Naval War College ដែលជាវិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវនិងសិក្សា​ផ្នែក​កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក បានវិភាគឃើញថា ចិន​កំពុងតែព្យាយាម​​ពង្រីក ពង្រឹងសមត្ថភាព និង​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​ ទៅលើកម្លាំង​សមត្ថភាព​នុយក្លេអ៊ែរ ខ្លាំងជាងពេលណាៗទាំងអស់។ អ្នកជំនាញ​រូបនេះបន្ថែមថា អំឡុងពេលនេះ ​ចិនកំពុងប្រើគ្រប់មធ្យោបាយ​ ដើម្បី​ផលិត​ក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរបន្ថែម ​ឲ្យបាន​ចំនួន​​​ច្រើន និង​ថែម​ទាំង​ពង្រឹង​សមត្ថភាព​អាវុធបាញ់​បង្ហោះ​ក្បាល​គ្រាប់ទាំងនោះផង ដោយ​មានទាំង​បាញ់ពីដី ពីលើអាកាស និង​ពីក្នុងទឹកសមុទ្រ​។ ស្ថិតនៅក្នុងទិសដៅនេះដែរ ចិនបាននិងកំពុងសាងសង់ យ៉ាងលឿនរហ័ស នូវប្រព័ន្ធជើងទម្របាញ់បង្ហោះមីស៊ីល​បាលីស្ទីកអន្តរទ្វីប។ យោងតាម​ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក បច្ចុប្បន្នចិនមាន​បំពង់ទម្របាញ់មីស៊ីលប្រភេទនេះ ចំនួន​៣០០គ្រឿងហើយ។ រុស្ស៊ីសន្យាជួយ​ គួរកត់សំគាល់ថា មហាយក្សចិន តែងតែអះអាងជានិច្ចជាកាលថា ខ្លួន​នឹងរក្សាកម្លាំង​សព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឲ្យស្ថិតនៅ​ទាបបំផុត ក្នុងកម្រិតចាំបាច់ដើម្បីតែការពារសន្តិសុខជាតិ​ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយ​កាលពីខែមុន ក្នុងពេលជួបជាមួយលោក​ពូទីន លោកស៊ី ជីនពីង បានប្រកាស​ថា “សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ នឹងមិន​អាចផ្ទុះឡើងបាន​ជាដាច់ខាត”។ ក៏ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ យោងតាម ក្រុមសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិ ដើ​ម្បី​លប់បំបាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ បាន​ឲ្យ​ដឹងថា ក្នុងឆ្នាំ​២០២១ រដ្ឋាភិបាលចិនបានចំណាយ​ប្រាក់ប្រមាណ ជិត​១២ពាន់​លាន​ដុល្លារ ទៅលើវិស័យសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ ពោលគឺស្មើនឹង១ភាគ៣ នៃទំហំទឹកប្រាក់ដែលអាមេរិក​បានចំណាយ​លើវិស័យនេះ​​។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកជំនាញ​ខ្លះបានលើកឡើងថា ការអភិវឌ្ឍន៍​វិស័យសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ចិន គឺអាចមាន​ឧបសគ្គច្រើន។​ ការផលិត​ក្បាលគ្រាប់​នុយក្លែអ៊ែរ ត្រូវការ​ជាចាំបាច់ នូវ​ធាតុហ្វីស៊ីល (Matière fissile) ដែលមានស្នូលអាតូមិក ហើយសមត្ថភាពនិង​បច្ចេកវិទ្យាផលិត​របស់ចិននៅមានកម្រិត។ ក្នុងបញ្ហានេះ អ្នកជំនាញជឿថា រុស្ស៊ីទំនងជាអាចជួយចិន​បាន​។ សូមរំលឹកថា ​កន្លងមកថ្មីៗនេះ ប្រធានាធិបតី​​ចិននិងរុស្ស៊ី បានប្រកាសសន្យា រួមសហការគ្នា​ក្នុង​វិស័យ​នុយក្លេអ៊ែរ។ អ្នកជំនាញបច្ចេកវិទ្យា​​​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែររបស់រុស្ស៊ី បានសុខចិត្ត​យល់ព្រមជួយចិន នៅក្នុងគម្រោង​សាសង់ រ៉េអាក់ទ័រល្បឿនលឿន ដែលអាច​ផលិត​ចេញជា ធាតុហ្វីស៊ីល ក្នុង​បរិមានច្រើន យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ផ្អែកតាម​ប៉េកាំង​ កិច្ចព្រមព្រៀងសហប្រតិបត្តិការនេះ គឺ​ពាក់ព័ន្ធតែលើវិស័យនុយក្លេអ៊ែរស៊ីវីលតែប៉ុណ្ណោះ។ តែយ៉ាងណា អ្នកជំនាញជឿ​ថា​ អាចនឹង​ឆក់ឱកាស​ប្រើបច្ចេកវិទ្យានេះ ដើម្បីផលិត ធាតុ​ហ្វីស៊ីល​ ឲ្យ​បានច្រើន ទុកប្រើ​ក្នុងគ្រាប់បែក​បរមាណូ។ បង្កើនសមត្ថភាពចម្រាញ់ធាតុព្លុយតូនីញ៉ូម ផ្អែកតាមលោក Matt Korda ចិនពិតជាអាច​មាន​ផ្លូវ បង្កើនសកម្មភាពចម្រាញ់ធាតុព្លុយតូនីញ៉ូម ក្នុងទំហំមួយច្រើន តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា​ ​រ៉េអាក់ទ័រណឺត្រុងរហ័ស ដែលរុស្ស៊ីនឹងប្រគល់ឲ្យ​។ ក៏ប៉ុន្តែសម្រាប់ពេល​ មិនទាន់មានសញ្ញាអ្វីមួយបញ្ជាក់ថា ចិនចង់ធ្វើបែបនេះ​នោះទេ។ លោក Gregory Kulacki អ្នកជំនាញ​ចិននៅ​ Union of Concerned Scientists បាន​លើកឡើងថា ទំហំស្តុក​របស់ចិន​មានទាបខ្លាំងណាស់។ លោកអះអាងថា យោងតាមប្រភពព័ត៌មាន ជាមួយនឹង​រ៉េអាក់ទ័រដែលផលិតធាតុអ៊ីហ្សូតូបហ្វីស៊ីល​ (Isotopes fissiles)...

Duration:00:06:02

ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ ៖ ​ភាពរាំងស្ងួត​ កំពុងរុញ​ច្រានសត្វស្លាប​ សត្វ​ល្អិត ... ឱ្យ​ឆាប់​ផុតពូជ ?

4/25/2023
ប្រលាយ​គ្មាន​ទឹក ទន្លេ​ហួត ដីដាំដុះ​ឡើងបែក​ក្រហែង ... ផលវិបាក​នៃ​ភាព​រាំងស្ងួត មាន​ច្រើន​អនេក។ ភាព​រាំងស្ងួត កំពុង​រំខាន​ជីវិត​សត្វ​ព្រៃ​យ៉ាង​ខ្លាំង។ បើ​តាម​សម្ព័ន្ធការពារ​សត្វ​បក្សាបក្សីបារាំង បន្ថែម​ពី​លើការ​​ស្រេក​ទឹក ភាព​រាំងស្ងួត​ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ជីវិត​បន្ត​ពូជ និង​ដំណើរ​ផ្លាស់​​ទី​តាម​រដូវរបស់​សត្វ​ ក្រឡាប់​ចាក់​យ៉ាង​ខ្លាំង។ បណ្តា​ប្រទេស​នៅទ្វីប​អឺរ៉ុប ជា​ជន​រងគ្រោះជួរ​មុខពី​​ការឡើង​កម្តៅភព​ផែនដី ឬ​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ។ បើ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ជិត៧៥%​នៃ​ផ្ទៃដី​អឺរ៉ុប ​កំពុងក្លាយ​ទៅ​ជា​ដី​វាល​ខ្សោះ។ ​​ឆ្នាំមុន​ ជា​ឆ្នាំ​ដែល​ក្តៅ​ខ្លាំង ស្ងួត​ហួតហែង​បំផុត​មិនធ្លាប់​ជួប​​ប្រទះ​ នៅ​អេស្ប៉ាញ នៅ​បារាំង ... ​បាតុភូត​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការឡើង​កម្តៅ​អាកាសធាតុនេះ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​គ្រប់គ្នា​ចាប់​អារម្មណ៍​កាន់​តែ​ខ្លាំង អំពី​បញ្ហា​កង្វះ​ទឹក​ និង​ភាព​រាំងស្ងួត។ បញ្ហា​ខ្វះ​ទឹក​​បានក្លាយ​ជា​ប្រធានបទ ​ដ៏​សំខាន់​ ​ទាំង​ក្នុងរង្វង់​អ្នក​នយោបាយ និ​ង​អ្នក​ការពារ​បរិស្ថាន។ កង្វះ​ទឹក និងគ្រោះ​រាំងស្ងួត ​នៅអឺរ៉ុប បាន​បង្ក​ឥទ្ធិពលអាក្រក់​គួរ​ឱ្យ​រន្ធត់​ទៅហើយសម្រាប់​តំបន់​ខ្លះ។ បើ​តាម​របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ការពារ​សត្វ​ស្លាប ដោយហេតុ​តែ មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​តិច​ជាង​ធម្មតា​ចំនួន ៣០% នៅ​រ​ដូវ​ផ្ការីក និង​រដូវក្តៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ជីវិត​ជីវៈ​ចម្រុះ​ នៅ​តំបន់​អភិរក្សសត្វ​ ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​​​បារាំង​ បានបាត់​បង់​សត្វ​គួរ​កត់​សម្គាល់ ៖ ពុំ​សូវ​មាន​ការ​បន្ត​ពូជ ពុំ​សូវ​មាន​សត្វ​មក​ជ្រក ឯអត្រា​ស្លាប់​ខ្ពស់។ ដោយ​ជាក់​ស្តែង ចំនួន​សត្វ​ស្លាប​​​រស់ផ្លាស់ទី​​ក្នុង​ទឹក​ បានថយ​​ចុះ​អស់​១៩ដង បើ​ប្រៀប​​ទៅ​នឹង​​មធ្យមភាគ​​​រយៈ​ពេល​៥ឆ្នាំមុន​ ពោល​គឺ​មាន​តែ​៦៤ក្បាល​នៅ​ខែ​សីហា​២០២២ ទល់​នឹង​១២០០​ក្បាល​ជា​មធ្យមកាលពី​ពេល​មុន។ ចំនួន​ទាព្រៃ​មាន​តិច​ជាង​ឆ្នាំ​មុនៗ​ដល់​ទៅ​៦​ដង។ ពពួក​​សត្វប្រភេទ​​ខ្លះ​ទៀត ជាពិសេស​ពពួក​សត្វ​ជិត​ផុត​ពូជរស់​រំពឹង​លើ​ទឹក ដោយហេតុ​តែ​ខ្វះទឹក សត្វ​ទាំង​នោះ​ពុំ​អាច​ធ្វើ​ការ​​បន្ត​ពូជ​សោះ ឬ​ក៏​មាន​ដែរ​តែ​ក្នុង​ល្បឿន​យឺត​បំផុត។ បើ​តាម​សម្ព័ន្ធ​ការពារ​សត្វ​ស្លាប គេ​គ្មាន​ឃើញ​ពពួក​សត្វ​នេះ​ កាច់​សំបុក​ពងកូនសោះ នៅ​ក្នុង​តំបន់សើម​​អភិរក្សសត្វ​របស់​ប្រទេស​បារាំង។ ក៏​គ្មាន​សោះដែរ ​កូន​កន្ធុំរុយ​​ ខ្លួន​វែង និង​កូនក្អុកកូន​ន​គីង្គក់ នៅ​តំបន់​ព្រៃ​អភិរក្ស​Moeze-Oleron ព្រោះ​ខ្សែ​ទឹក​ឆាប់​រីង​ហួត​មុន​រដូវ​ខ្លាំងពេក។ មាន​ន័យពពួក​សត្វ​​កន្ធុំរុយ​ និង​គីង្គក់​នេះ ចាប់​ផុត​រលត់​ពូជ បន្តិច​ម្តងៗ ​ពី​តំបន់​សើមបារាំងហើយ។ ​សម្រាប់ពពួក​សត្វ​ រស់​​ក្នុង​កន្លែង​តែ​មួយ ​គ្មានទឹក​ គ្មាន​​ការ​បន្ត​ពូជពង​ញាស់​កូន​ បើ​បាត់​បង់ហើយ​ គឺ​បាត់​​ទាំង​ស្រុង​ និង​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរណាស់។ ​បើ​ខ្វះ​ទឹក​ តើ​ត្រី​អាច​រស់​បាន​យ៉ាង​ដូចម្តេច ? ក្នុង​តំបន់​អភិរក្សដដែល​នេះ អត្រាត្រី​ងាប់​​ខ្ពស់​ខ្លាំង​ណាស់។ សូម្បី​តែ​​សត្វ​ល្អិត​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ ដូច​យ៉ាង ពីងពាង ចង្រិត ក៏រក​ស្ទើរ​​រក​លែង​ឃើញ​ដែរ ព្រោះ​វាលស្មៅ​​គ្មាន​ផ្កា និង​ ស្ងួត​ហួត​ហែង​ពេក​។ គ្មាន​ទឹក ពិបាក​រស់​ ចំណីអាហារ​ក៏​ខ្សត់ ហើយ​ងាយ​រក​ការធ្វើបាប ព្រៃសើម​ព្រៃ​ស្ងួត លែង​ជា​ជម្រក​ដ៏​មនោរម្យ បក្សាបក្សី សត្វស្លាប សត្វ​ល្អិត។ ​កត្តាទាំង​នេះ​ ប៉ះពាល់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​​ប្រព័ន្ធ​ជីវៈ​ចម្រុះ​។ សេចក្តី​សន្និដ្ឋាន​នេះ ជា​សារ​បញ្ជាក់​ឱ្យ​ឃើញ​ថា វិបត្តិ​អាកាសធាតុ​និង​បាត់​បង់​ជីវៈ​ចម្រុះ មាន​ចំណង​ពាក់ព័ន្ធ​គ្នា ដែល​ត្រូវ​តែ​ដោះស្រាយ​ទន្ទឹម​និង​រួម​គ្នា​។ ជីវិត​សត្វ​ព្រៃ មិន​ថា​សត្វ​ស្លាប សត្វ​ល្អិត សត្វ​រស់​ក្នុង​ទឹក​លើ​គោក រង​សម្ពាធ​យ៉ាង​ខ្លាំង​រួច​ទៅ​ហើយ​ពី​ការ​អភិវឌ្ឍ​​​កសិកម្មបែប​ប្រពលវប្បកម្ម ពី​សកម្មភាព​ប្រមាញ់​ ពី​ការ​បំពុល​បរិស្ថាន ពី​ការ​រីកសាយភាយ​នៃ​ពូជ​កំណាច​ ឥលូវ​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​បាតុភូត​រាំងស្ងួត​ ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​ជាប់​គ្នា​ទៀត បន្ថែម​មួយ​ជាន់​ទៀត។ ដូច្នេះ ពពូជ​សត្វ​ខ្លះ​មិន​អាច​ត្រដរ​រស់​បាន​ទៀត គឺ​ត្រូវតែ​ងាប់​ដោយ​ចៀស​មិន​រួច ព្រោះ​មក​ទល់​ខែ​មីនា​នេះ ស្រទាប់ទឹក​ក្រោម​ដី​មាន​កំរិត​ទាប​ខ្លាំងណាស់។ បន្ទាប់​ពី​ឆ្លង​កាត់រដូវ​ក្តៅ​ដ៏​សែន​ហួតហែង​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសីតុណ្ហភាពមក រដូវ​រងារ​ ដែល​ជា​រយៈ​ពេល​សន្សំ​ទឹក​ស្តុក​ទុក​ផ្សើម​ដី ​ឆ្នាំ​នេះ ក៏​មាន​ភ្លៀង​តិច​តួច​បំផុត។ បារាំង​កត់​ត្រាឃើញ​គ្មាន​ភ្លៀងមួយ​ដំណក់​សោះ រយៈពេល​​​ ៣២​ថ្ងៃ​ ​ជាប់​គ្នា​។ ដូច្នេះ​​​រដូវ​ក្តៅ​ខាង​មុខ ច្បាស់​ជា​នឹង ក្តៅខ្លាំង នឹង​​ស្ងួត​ខ្លាំង​ទៀត​ជា​ប្រាកដ៕

Duration:00:04:19

ហេតុអ្វី​ជម្លោះប្រដាប់​អាវុធ នៅ​ស៊ូដង់​គំរាមកំហែង​សន្តិសុខ​តំបន់​អាហ្វ្រិក?

4/24/2023
នៅស៊ូដង់ ស្ថានការណ៍ កាន់តែធ្លាក់ដុនដាប ដោយសារ​ក្រុមយោធា​ទាំងពីរ នៅ​តែ​បន្តប្រយុទ្ធ​ដណ្តើមអំណាចគ្នា ដោយ​គ្មានភាគីណាមួយ​យល់ព្រមចុះចាញ់ទាល់តែសោះ។ ការប្រយុទ្ធគ្នា​ដ៏ហិង្សា ១០ថ្ងៃមកនេះ រវាងក្រុមកងទ័ពជាតិ និង​ក្រុមកង​អាវុធហត្ថ​ប្រតិបត្តិការរហ័ស FSR នៅរដ្ឋធានី​ខាទុំ និង​តំបន់​ដាហ្វួរ​បាន​សម្លាប់​មនុស្សជាង ៤០០នាក់ និង​របួស ជាង ៣៧០០នាក់។ ប្រឈមនឹង​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​អាយុជីវិត បណ្តាប្រទេស​ធំៗ​បានរួសរាន់​ជម្លៀស មន្រ្តីទូត និង​ពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន​ចេញពី​ស៊ូដង់។ នៅថ្ងៃ​ចន្ទម្សិលមិញ ប្រមុខការបរទេស​អឺរ៉ុប​បាន​អះអាងថា ជនជាតិ​អឺរ៉ុប ជាង​១០០០នាក់ ត្រូវ​ជម្លៀសចេញពីប្រទេស​ស៊ូដង់។ ប្រទេសធំៗ និង​ប្រទេស​ជិតខាង​របស់​ស៊ូដង់​សម្រេច​ជម្លៀស​ប្រជាជន​របស់ខ្លួន​ចេញពី​ស៊ូដង់ ដោយ​មើលឃើញ​ថា ការប្រយុទ្ធគ្នា ដោយមិនបន្ធូរដៃ​រវាង​គូបដិបក្ខ​កំពុងធ្វើ​ឲ្យ​ស៊ូដង់​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល យ៉ាងប្រាកដ។ អស្ថិរភាព សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅ​ស៊ូដង់​នឹង​គំរាមកំហែង​តំបន់អាហ្វ្រិក​ទាំងមូល។ ហេតុអ្វីបាន​ជា​ដូច្នេះ។ ស្ថិតនៅ​ភាគខាងកើត​អាហ្រ្វិក ស៊ូដង់​មានព្រំដែនគោក​ជាមួយប្រទេស ៧ គឺ អេហ្ស៊ីប លីប៊ី ឆាត អាហ្វ្រិកកណ្តាល ស៊ូដង់ខាងត្បូង អេត្យូពី និងអេរីត្រេ។ នៅត្រើយម្ខាង​សមុទ្រ​ក្រហម​របស់​ស៊ូដង់ គឺ​ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ការប្រយុទ្ធដណ្តើម​អំណាចគ្នា រវាងមេដឹកនាំ​ទ័ពស៊ូដង់ ទាំងពីរក្រុម ដែលបាន​ឈាន​ចូល​ដល់​ថ្ងៃទី ១០ថ្ងៃ គិតត្រឹម ទី ២៥​មេសា បាន​សម្លាប់ជីវិតមនុស្ស​ជាង ៤០០នាក់ និង​មនុស្ស​រាប់ម៉ឺននាក់​ត្រូវរត់ភៀសខ្លួន គេចពីតំបន់​ដែលមានការប្រយុទ្ធគ្នាខ្លាំង ដូច ជា រដ្ឋធានីខាទុំ និង​តំបន់ដាហ្វួរ។ ឧត្តមស្នងការ​ទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន របស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ វាយតម្លៃថា មានប្រជាជន​ពី ១ម៉ឺន ទៅ ២ម៉ឺននាក់នាក់​បានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់ដាហ្វួរ ទៅ​ជ្រកកោន​នៅ​ប្រទេស​ឆាតជាប់ព្រំដែនស៊ូដង់។ លំហូរជនភៀសខ្លួន​ថ្មី​នឹងទៅដាក់បន្ទុក​ថ្មីលើ​ប្រទេស​ឆាត ដែល​បាន​ទទួល​ជនភៀសខ្លួន ស៊ូដង់ ជាង ២សែននាក់​រួចទៅហើយ។ ក្រៅពី​បង្ក​ឲ្យមានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនស៊ូដង់ ទៅកាន់​ប្រទេស​ជិតខាង ជម្លោះដណ្តើមអំណាច​រវាង​មេទ័ព​ទាំងពីរ​របស់​ស៊ូដង់​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មានក្តីបារម្ភ​ថា វាមិនត្រឹម​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ស៊ូដង់ធ្លាក់​ក្នុង​សង្រ្គាមស៊ីវិល​រ៉ាំរ៉ៃ​សាជាថ្មី ប៉ុន្តែ វា​នឹង​ទាក់ទាញ​កងទ័ព​បរទេស និង​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ​ក្នុងតំបន់​ឲ្យ​លូកដៃ​ចូលក្នុង​សង្រ្គាមដណ្តើម​អំណាច​នៅស៊ូដង់។ ភ្នំមួយមិនអាច​មាន​ខ្លា​ពីរ នៅស៊ូដង់ ការផ្ទុះអាវុធ តាំងពីថ្ងៃ ទី ១៥មេសា រវាង​កងទ័ពជាតិ និង​កងកម្លាំង​អាវុធហត្ថ​ប្រតិបត្តិការរហ័ស កើតឡើង​នៅក្នុងកាលៈទេសៈ ដែល​មេដឹកនាំ​ក្រុមយោធា​ទាំងពីរ​កំពុង​ចរចា​បែងចែក​អំណាចគ្នា នៅក្នុង​ករណី​ដែល​ស៊ូដង់​ត្រូវផ្លាស់ប្តូរ​ពី​របបសឹក ទៅជារបបដឹកនាំដោយ​រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល។ លោក Mohamed Hamdane Daglo ហៅ​ក្រៅ​ថា Hemedti ដែលជា​មេបញ្ជាការ​របស់​កងអាវុធហត្ថប្រតិបត្តិការរហ័ស​បាន​ទាមទារ​ចង់​ឲ្យ​កងទ័ព​របស់ខ្លួន​ចូលជា​សមាជិក​ផ្លូវការ​របស់​កងទ័ពជាតិ ចំណែកលោក​ត្រូវទទួលបានមុខតំណែងដឹកនាំជាន់ខ្ពស់​ក្នុងជួរកងទ័ព។ ការទាមទារ​ដែល​លោក​ Abdel Fattah al-Burhane ដែល​ជា​អគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពជាតិស៊ូដង់ បដិសេធ រហូតក្លាយជា​ដើមចម​នៃការផ្អាក​ការចរចា​ដើម្បីការវិលត្រលប់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល នៅស៊ូដង់។ ទាំង​មេបញ្ជាការ​របស់កងអាវុធហត្ថ និង​មេបញ្ជាកងទ័ពជាតិ ដែលជា​គូសត្រូវប្រយុទ្ធគ្នាលើកនេះ សុទ្ធសឹង​ជាមេទ័ព​ដ៏មាន​អំណាច សេសសល់​ពី​របបដឹកនាំផ្តាច់ការ របស់ អូម៉ា អាល់បាឆៀរ។ ក្រោយ​របបផ្តាច់ការនេះដួលរលំ នៅខែមេសា ឆ្នាំ​២០១៩ លោក​ Abdel Fattah al-Burhane ដែលជាអគ្គមេបញ្ជាកងទ័ពជាតិ បានក្លាយ​ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សា​កំពូល នៅក្រោយ ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយ​ក្រុមអ្នកនយោបាយ​ស៊ីវីល ដើម្បីឈានទៅ​ធ្វើ​អន្តរកម្ម អំណាច​ប្រជាធិបតេយ្យ ចំណែក លោក Hemedti បានតំណែងជាអនុប្រធាន។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុង​ដំណាក់កាលចរចា ក្រោមការសម្របសម្រួល​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និងបណ្តាប្រទេស​អាហ្វ្រិក សង្រ្គាមពាក្យសំដី ចោទប្រកាន់​គ្នាទៅវិញ ទៅមក រវាង​មេទ័ពដ៏មានអំណាច​ទាំងពីរ បាន​រាលដាល​ទៅជា​ការប្រយុទ្ធផ្នែកអាវុធ រវាង​ទាហាន​ទាំងពីរក្រុម នៅតាម​ផ្លូវ ក្នុង​រដ្ឋធានីខាទុំ នៅថ្ងៃទី ១៥ មេសា។ តាមលោក Kholoold Khair ស្ថាបនិកមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Confluence Advisory នៅទីក្រុងខាទុំ ​នេះជាលើកទីមួយហើយ ដែលមានការប្រយុទ្ធគ្នា​ដ៏ហិង្សាខ្លាំង​បែបនេះ បើគិតពី ​សង្គ្រាម​ដណ្តើម​ឯករាជ្យពីអង់គ្លេស នៅឆ្នាំ​១៩៥៦។ អង្គការអន្តរជាតិ​ឈ្មោះថា International Crisis Group ដែលមានទីស្នាក់នៅប្រទេស​ប៊ែលហ្សិក បារម្ភថា ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ​រវាង​គូបដិបក្ខយោធា​ទាំងពីរ​អាច​ហៀរ រាលដាល​ពេញផ្ទៃ​ប្រទេស​ស៊ូដង់ ជាពិសេស នៅតំបន់​ដាហ្វួរ។ ជម្លោះដណ្តើម​អំណាច​រវាង​មេដឹកនាំ​យោធា​ទាំងពីរ នៅថ្នាក់ជាតិ អាច​ទាក់ទាញ​ឲ្យ​មាន​ជម្លោះជាតិ​ពិន្ធុ ការប្រយុទ្ធគ្នា​ដ៏ហិង្សា នៅ​តំបន់​ដាហ្វួរ ព្រោះថា នៅទីនោះ...

Duration:00:06:32

បច្ចេកវិទ្យាថ្មីដើម្បីស្រូបឧស្ម័នកាបូនិកពីក្នុងសមុទ្រ

4/19/2023
នៅក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការឡើងកម្តៅផែនដី ការស្រូបយក និង​ស្តុក​ឧស្ម័នកាបូនិក ត្រូ​វបាន​គេ​លើកឡើង​ជារឿយៗ​ថា​អាច​ជា​ដំណោះស្រាយ​មួយ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​ជាទូទៅ គេ​តែងតែ​នាំគ្នា​និយាយ​ពី​ការ​ស្រូប​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុង​បរិយាកាស អ្នកជំនាញ​មួយក្រុម​នៅ​សកលវិទ្យាល័យ​អាមេរិក​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​បច្ចេកវិទ្យា​​ពី​ក្នុង​សមុទ្រ។ តើ​ការស្រូបយក​ឧស្ម័នកាបូនិក​ពី​ក្នុង​សមុទ្រ​នេះ​អាចមាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី ក្នុងការ​ជួយ​ទប់ស្កាត់​ការឡើងកម្តៅផែនដី? ជាទូទៅ កាលណា​និយាយ​អំពី​ការ​ស្រូប​ឧស្ម័ន​កាបូនិក និង​ការ​បញ្ចេញ​អុកស៊ីសែន គេ​ច្រើន​តែនាំគ្នា​គិតទៅដល់​ព្រៃឈើ។ ក៏ប៉ុន្តែ មហាសមុទ្រ​មាន​សមត្ថភាព​ស្រូបយក​ឧស្ម័នកាបូនិក និង​អាច​ផលិត​អុកស៊ីសែន​បាន​ច្រើន​ជាង​ព្រៃឈើទៅទៀត ដោយ​គិត​ជាស​រុប​ទៅ មហាសមុទ្រ​នៅលើ​ភពផែនដី​ទាំងមូល​​អាច​ស្រូប​យក​កម្តៅ​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​សកម្មភាព​របស់​មនុស្ស​បាន​រហូតដល់​ទៅ ៩០% ស្រូបយក​ឧស្ម័នកាបូនិក ដែល​បញ្ចេញ​ដោយ​សកម្មភាព​មនុស្ស​បាន​ដល់​ទៅ ២៥% ហើយ​បើ​គិតជា​ប្រព័ន្ធអេកូឡូហ្ស៊ី​សមុទ្រ​ទាំងមូល ពោលគឺ​ រាប់ទាំង​ទឹកសមុទ្រ ទាំង​សត្វ និង​រុក្ខជាតិ​នៅ​ក្នុងទឹកសមុទ្រ ក៏ដូចជា​ព្រៃកោងកាង​ក្នុងសមុទ្រ គឺ​អាច​មាន​ស្រូបយក និង​ស្តុក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​បាន​ច្រើន​ជាង​ព្រៃឈើ​លើដីគោក​រហូតដល់​ទៅ​បួនដង​ឯណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ សមត្ថភាព​របស់​មហាសមុទ្រ​ក្នុងការ​​ស្រូប និង​ស្តុក​ឧស្ម័នកាបូនិក​​នេះ ក៏​មិនមែន​គ្មានដែន​កំណត់​នោះដែរ។ នៅ​ពេល​ដែល​ទឹក​សមុទ្រ​ស្រូប​យក​ឧស្ម័នកាបូនិក​កាន់តែច្រើន វាធ្វើ​ឲ្យ​អាស៊ីត​ត្រូវកើនឡើង ហើយ​បូករួម​ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សីតុណ្ហភាព​ផងនោះ វា​ធ្វើ​ឲ្យ​មហាសមុទ្រ​ត្រូវ​ថមថយ​សមត្ថភាព​ក្នុងការ​ស្រូបយក និង​ស្តុក​ឧស្ម័នកាបូនិក។ ទោះជាយ៉ាងណា សមត្ថភាព​ក្នុងការ​ស្រូបយក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​នេះ​អា​ចនឹង​ត្រូវកើនឡើង​មកវិញ ប្រសិនបើ​គេ​​អាច​កាត់បន្ថយ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុង​ទឹកសមុទ្រ។ បច្ចេកវិទ្យា​​កាត់បន្ថយ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុងទឹកសមុទ្រ​នេះ​ហើយ ដែលក្រុមអ្នក​ជំនាញ​នៅ​ឯសកលវិទ្យាល័យ UCLA នៅ​កាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋ​អាមេរិក កំពុង​អភិវឌ្ឍ។ គម្រោង​ដែល​គេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា SeaChange។ នៅក្នុងគម្រោងនេះ គេ​បង្កើត​ជា​រោងចក្រ​នៅលើ​ទូក​ប្រវែង​ ៣០ម៉ែត្រ ដោយ​នៅលើ​នោះ គេ​បូមទឹកសមុទ្រ​ យក​ទៅដាក់​ឆ្លងកាត់​ចរន្តអគ្គិសនី ហើយ​តាម​រយៈយន្តការ​អេឡិចត្រូលីស វា​បង្កើត​ជា​ប្រតិកម្ម​គីមី​ ដែល​បំប្លែង​ឧស្ម័នកាបូនិក ទៅជា​ម្សៅ​កាល់ស្យូមកាបូណាត។ បន្ទាប់មកទៀត ទឹកសមុទ្រ ដែល​លែងមាន​ឧស្ម័នកាបូនិក​ហើយនោះ ត្រូវគេ​បង្ហូរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​វិញ ចំណែក​ម្សៅកាល់ស្យូមកាបូណាត គេ​អាច​យក​ទៅស្តុក​ទុក​លើ​ដីគោក​ក៏បាន ឬ​ក៏​អាច​ចាក់ចូូល​ទៅ​ក្នុងសមុទ្រ​វិញ​ក៏បាន ដើម្បី​ឲ្យ​វា​ធ្លាក់​ចុះ​ទៅ​បាតសមុទ្រ ដោយ​មិន​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ទៅ​ក្នុង​ទឹកសមុទ្រ​វិញ។ យោងតាម​អ្នក​ជំនាញ​នៅ​ក្នុង​គម្រោងនេះ ការ​ស្រូបយក​ឧស្ម័នកាបូនិក​ពី​ក្នុង​សមុទ្រ​​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាង​ការ​ស្រូបយក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុង​បរិយាកាស ពីព្រោះ​ថា ទឹកសមុទ្រ​មាន​ឧស្ម័នកាបូនិក​ច្រើន​ជាង​ក្នុង​បរិយាកាស​រហូតដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ១៥០ដង ហើយ​យន្តការនៃ​ការ​ស្រូបយក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុង​ទឹកសមុទ្រ តាម​អេឡិចត្រូលីស​នេះ ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ថាមពល​តិច​ជាង​ការស្រូបយក​ឧស្ម័នកាបូនិក​ពី​ក្នុង​បរិយាកាស ចំណែក​ការស្តុក​ម្សៅកាល់ស្យូមកាបូណាត​ពី​ការស្រូបឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពីសមុទ្រ​ គឺ​ងាយស្រួល​ជាង​ និង​ត្រូវ​ចំណាយ​លុយ​តិចជាង​ការ​ស្តុក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ដែល​ស្រូបយក​​ពី​ក្នុង​បរិយាកាស​។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត តាមរយៈ​យន្តការ​អេឡិចត្រូលីស​នេះ ក្រៅពី​អាច​ស្រូប​យក​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ពី​ក្នុង​សមុទ្រ ក៏​អាច​ផលិត​​​អ៊ីដ្រូសែន​បាន​ផងដែរ។ អ៊ីដ្រូសែន ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​គេ​សំឡឹងឃើញ​ថា​ជា​ប្រភពថាមពល​ដ៏សំខាន់​មួយ​ សម្រាប់​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក ហើយ​អ៊ីដ្រូសែន​ដែល​ផលិត​ដោយ​អេឡិចត្រូលីស ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​អ៊ីដ្រូសែន​បៃតង ពោលគឺ​ជា​ប្រភេទ​អ៊ីដ្រូសែន​ដែល​មិន​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់ ទាំង​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ប្រើប្រាស់ និង​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ផលិត។ សំណួរចម្បងមួយ ដែល​គេ​ត្រូវ​ចោទសួរ​នៅពេលនេះ គឺ​នៅត្រង់​ថា តើ​ការ​បូមទឹកសមុទ្រ​មក​ទាញ​យកឧស្ម័នកាបូនិក​រួចហើយ​បង្ហូរចូល​ទៅ​ក្នុងសមុទ្រវិញ ក៏ដូចជា​ការ​ចាក់​ម្សៅកាល់ស្យូមកាបូណាត​ទៅក្នុងសមុទ្រ​វិញ​នេះ តើ​វា​អាច​នឹង​បង្ក​នូវ​ផលប៉ះពាល់​ណាមួយ​ដែរឬទេ​ ចំពោះ​បរិស្ថាន​សមុទ្រ? យោងតាម​អ្នក​ជំនាញ នៅ​ក្នុង​គម្រោង SeaChange នៅ​សកលវិទ្យាល័យ UCLA យន្តការ​នេះ​នឹង​មិន​បង្ក​ផលប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​សមុទ្រ​នោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ នេះគ្រាន់តែ​ជា​ការ​សន្និដ្ឋាន​បឋមតែប៉ុណ្ណោះ ដោយ​មកទល់​នឹង​ពេលនេះ គេ​​នៅ​មិនទាន់ឃើញ​​មាន​ការ​សិក្សា​​​​ណាមួយ​ ដើម្បី​អាច​បញ្ជាក់​ជុំវិញ​បញ្ហា​នេះ​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​​នៅឡើយនោះទេ៕

Duration:00:04:07